Symbole Indiańskie

Symbole indiańskie to znaki rdzennych ludów obu Ameryk, wśród których najbardziej rozpoznawalny stał się łapacz snów. Trzeba jednak od razu zaznaczyć, że nie istnieje jedna „kultura indiańska" - to setki odrębnych narodów o własnych językach, wierzeniach i symbolach. Wiele znaków, które kojarzymy dziś jako ogólnoindiańskie, pochodzi z konkretnego ludu lub powstało dopiero w XX wieku.

Dlaczego nie ma jednego „symbolu indiańskiego"

Rdzenni mieszkańcy Ameryki Północnej to setki odrębnych narodów, od Odżibwejów po Nawahów, więc mówienie o jednej wspólnej symbolice jest sporym uproszczeniem. Każdy lud miał własne wierzenia, opowieści i znaki, a to, co dziś sprzedaje się jako „symbolika indiańska", bywa mieszanką motywów z różnych kultur.

Największym nieporozumieniem jest traktowanie wszystkich rdzennych ludów Ameryki jako jednej kultury o wspólnych symbolach. Do tego dochodzi problem komercjalizacji: część „indiańskich" pamiątek to produkty masowe, luźno inspirowane autentycznymi tradycjami. Dlatego przy tego typu znakach szczególnie warto pytać, z jakiego konkretnie ludu pochodzą i w jakim kontekście były używane.

Łapacz snów - pochodzenie i znaczenie

Łapacz snów to najbardziej znany symbol kojarzony z Indianami, wywodzący się pierwotnie z tradycji ludu Odżibwejów (Ojibwe). W oryginalnym przekazie była to pleciona obręcz z siatką przypominającą pajęczynę, zawieszana nad miejscem snu dziecka, która miała przepuszczać dobre sny, a zatrzymywać złe.

Wokół łapacza snów narosło jednak sporo mitów, które warto rozdzielić:

• Autentyczne korzenie - znak wywodzi się z kultury Odżibwejów i wiąże z postacią „Kobiety-Pajęczycy" (Asibikaashi), opiekunki dzieci.
• Rozpowszechnienie - łapacz stał się popularny w całej Ameryce dopiero w drugiej połowie XX wieku, w okresie ruchów panindiańskich, i wtedy przyjęły go także inne ludy.
• Komercjalizacja - dzisiejsze masowe łapacze snów jako pamiątki i ozdoby są w dużej mierze zjawiskiem współczesnym, dalekim od pierwotnego, obrzędowego użycia.

Znaczenie „przepuszczania dobrych snów" to element tradycji i wierzeń Odżibwejów, a nie udowodnione działanie przedmiotu. Warto o tym pamiętać, oddzielając kulturowy przekaz od dosłownej „skuteczności".

Inne rdzenne symbole i kwestia szacunku

Poza łapaczem snów rdzenne ludy Ameryki posługiwały się wieloma innymi znakami, często głęboko związanymi z konkretnymi obrzędami. Należą do nich między innymi koło medycyny (medicine wheel), symbolika orła i jego piór, totemy ludów wybrzeża Pacyfiku czy postać ptaka gromu (thunderbird).

Ważny jest tu kontekst szacunku. Niektóre przedmioty, jak pióra orła u wielu ludów, mają charakter zaszczytny i obrzędowy, a ich noszenie bywa zarezerwowane dla określonych osób. Dlatego swobodne używanie takich symboli jako ozdoby - na przykład pióropusza jako kostiumu - bywa odbierane przez rdzennych mieszkańców jako przywłaszczenie i lekceważenie ich kultury. Najuczciwsze podejście to poznać pochodzenie znaku, zamiast traktować „indiańskość" jako jeden dekoracyjny styl.