Symbole Chrześcijańskie

Symbole chrześcijańskie to znaki wyrażające wiarę w Chrystusa - od krzyża, przez rybę Ichthys, po chrystogramy takie jak Chi-Rho. Co ciekawe, krzyż nie był pierwszym godłem chrześcijan; w czasach prześladowań wyznawcy posługiwali się dyskretniejszymi znakami. W tej kategorii znajdziesz zarówno najstarsze symbole wczesnego Kościoła, jak i późniejsze znaki poszczególnych wyznań.

Jak zmieniały się symbole chrześcijaństwa

Symbole chrześcijaństwa zmieniały się przez wieki, a krzyż stał się głównym godłem stosunkowo późno. Przez pierwsze stulecia, w czasach prześladowań, chrześcijanie chętniej używali ukrytych znaków rozpoznawczych, takich jak ryba, kotwica czy motyw Dobrego Pasterza, niż krzyża. Powodem była nie tylko ostrożność, ale i to, że ukrzyżowanie kojarzyło się wtedy z hańbiącą karą, a nie z chwałą.

Przełom przyniosło uznanie chrześcijaństwa przez cesarza Konstantyna na początku IV wieku. Dopiero wtedy krzyż i chrystogramy zaczęły pojawiać się otwarcie, a scena ukrzyżowania weszła do sztuki mniej więcej od V wieku. Symbolika chrześcijańska rozgałęziła się później wraz z podziałami Kościoła - inne akcenty ma katolicyzm, prawosławie i protestantyzm.

Najstarsze znaki: Ichthys i Chi-Rho

Dwa najstarsze symbole chrześcijańskie to Ichthys (ryba) oraz Chi-Rho, i oba wywodzą się z greki. Ichthys - greckie słowo oznaczające rybę - odczytywano jako akronim wyznania wiary: „Jezus Chrystus, Syn Boży, Zbawiciel", a prosty zarys ryby służył jako dyskretny znak rozpoznawczy między wyznawcami.

Chi-Rho to jeden z najstarszych chrystogramów, zbudowany z dwóch pierwszych greckich liter imienia Chrystus - Χ (chi) i Ρ (rho). Jego rozpowszechnienie wiąże się z cesarzem Konstantynem i bitwą przy moście Mulwijskim w 312 roku, przed którą według przekazu miał doznać wizji tego znaku. Po tym wydarzeniu Chi-Rho trafiło na sztandary wojskowe (labarum) i szybko stało się jednym z symboli zwycięskiego chrześcijaństwa. Warto dodać, że znany dziś „ateistyczny" znak Ryby Darwina jest właśnie parodią wczesnochrześcijańskiego Ichthys.

Krzyż, jego odmiany i symbole wyznań

Krzyż jest dziś najważniejszym i najbardziej rozpoznawalnym symbolem chrześcijaństwa, ale występuje w wielu odmianach zależnych od tradycji. Poszczególne Kościoły wykształciły własne warianty, różniące się kształtem i wymową.

• Krzyż łaciński - o wydłużonym dolnym ramieniu, najpowszechniejszy w chrześcijaństwie zachodnim.
• Krzyż grecki - o czterech równych ramionach, typowy dla wschodniej ikonografii.
• Krzyż prawosławny - ośmioramienny, z dodatkową ukośną belką u dołu.
• Krzyż świętego Andrzeja - w kształcie litery X, nawiązujący do sposobu ukrzyżowania apostoła.

Osobnym znakiem jest Róża Lutra - symbol luteranizmu zaprojektowany około 1530 roku dla Marcina Lutra, przedstawiający czarny krzyż w czerwonym sercu, umieszczony na białej róży. To dobry przykład, jak konkretne wyznanie tworzy własne godło z jasno opisanym znaczeniem poszczególnych elementów.

Tęcza i inne symbole - znaczenia oraz nieporozumienia

Nie wszystkie symbole chrześcijańskie kojarzą się dziś jednoznacznie, a dobrym przykładem jest tęcza. W tradycji biblijnej, opisanej w Księdze Rodzaju, tęcza to znak przymierza Boga z ludźmi po potopie - obietnica, że świat nie zostanie już zniszczony wodą.

Współcześnie tęcza kojarzy się przede wszystkim ze społecznością LGBT, dlatego jej starsze, biblijne znaczenie bywa pomijane - warto pamiętać, że to dwa różne symbole o odmiennym rodowodzie. Podobne nieporozumienia dotyczą krzyża odwróconego: bywa uznawany wyłącznie za znak antychrześcijański, choć pierwotnie był krzyżem świętego Piotra, który według tradycji został ukrzyżowany głową w dół. Poza omówionymi znakami do popularnej symboliki chrześcijańskiej należą też gołębica (Duch Święty), baranek (Agnus Dei) oraz litery alfa i omega.