Kamienie Szlachetne

Kamieniom szlachetnym od tysięcy lat przypisuje się znaczenia, których nie da się zważyć ani zmierzyć: ochronę, szczęście, wierność czy duchową moc. Ta symbolika narodziła się w konkretnych kulturach - egipskiej, antycznej i chińskiej - a przez wieki nakładała się warstwami, aż po dzisiejszą litoterapię. Warto od początku rozdzielić dwie rzeczy: to, w co ludzie wierzyli i wierzą, od tego, co potwierdza nauka.

Skąd wzięła się symbolika kamieni szlachetnych

Symbolika kamieni wyrasta ze starożytnych wierzeń, w których rzadki, trwały i piękny minerał uchodził za siedzibę mocy - boskiej, ochronnej lub leczniczej. Już starożytni Egipcjanie nosili amulety z lapis lazuli, turkusu i karneolu, wierząc, że chronią żyjących i pomagają zmarłym w drodze do zaświatów; niebieski lapis lazuli zdobił między innymi maskę grobową Tutanchamona.

Wiele skojarzeń zapisało się już w samych nazwach kamieni. Słowo „diament" pochodzi od greckiego adamas, czyli „niezwyciężony", i stąd wziął się jego wizerunek symbolu nieugiętości oraz trwałości uczucia. Z kolei nazwa ametystu wywodzi się z greckiego amethystos - „nieupojony" - bo starożytni Grecy wierzyli, że kamień ten chroni przed pijaństwem i wykonywali z niego naczynia do wina. To dobry przykład, jak barwa i wygląd kamienia rodziły całą opowieść wokół niego.

Co symbolizują najważniejsze kamienie

Każdy popularny kamień ma przypisane tradycyjne znaczenie, ukształtowane przez jego barwę, rzadkość i historię - to jednak przekaz kulturowy, a nie właściwość samego minerału. Poniżej najczęstsze skojarzenia wraz z ich źródłem.

Kamień	Tradycyjne znaczenie	Skąd się wzięło
Diament	niezniszczalność, wieczność, wierność	gr. adamas („niezwyciężony"); wyjątkowa twardość
Rubin	życie, namiętność, władza	kolor krwi; w Indiach nazywany „królem kamieni"
Szafir	niebo, mądrość, boska przychylność	barwa nieba; noszony przez średniowiecznych duchownych
Szmaragd	odrodzenie, płodność, nadzieja	zieleń kojarzona z wiosną; kamień Wenus i Egiptu
Ametyst	trzeźwość, umiar, spokój ducha	gr. amethystos („nieupojony")
Turkus	ochrona, pomyślność w podróży	Persja oraz ludy rdzennej Ameryki Północnej
Jadeit / nefryt	cnota, czystość, nieśmiertelność	tradycja chińska, kojarzona z konfucjańskimi zaletami
Opal	dwuznaczny: szczęście i zarazem pech	dawniej kamień szczęścia; zła sława nasiliła się w XIX wieku

Szczególnie mocno symbolika kamienia zaznaczyła się w Chinach. Jadeit i nefryt ceniono tam bardziej niż złoto, jako uosobienie moralnej czystości i statusu - w epoce Han najznamienitszych zmarłych chowano nawet w kostiumach zszytych z tysięcy płytek nefrytu, wierząc, że kamień chroni ciało przed rozkładem. To pokazuje, że znaczenie kamienia bywało dla dawnych kultur równie ważne jak jego cena.

Kamienie urodzeniowe i kamienie zodiaku

Kamienie urodzeniowe to przypisanie jednego kamienia do każdego miesiąca urodzenia, a ich najstarszy trop prowadzi do dwunastu kamieni na napierśniku biblijnego arcykapłana Aarona, opisanym w Księdze Wyjścia. Historyk Józef Flawiusz w I wieku n.e., a później święty Hieronim, powiązali te dwanaście kamieni z dwunastoma miesiącami i znakami zodiaku - i to jest korzeń całej tradycji.

Trzeba jednak uczciwie dodać, że współczesną, ujednoliconą listę kamieni urodzeniowych ustaliło dopiero w 1912 roku amerykańskie stowarzyszenie jubilerów i była to w dużej mierze decyzja handlowa. Dlatego listy różnią się między krajami i bywają aktualizowane - do grudnia dopisano na przykład tanzanit dopiero na początku XXI wieku. Warto też nie mylić dwóch systemów:

• Kamienie urodzeniowe - przypisane do miesiąca kalendarzowego (np. styczeń - granat, kwiecień - diament, maj - szmaragd, wrzesień - szafir).
• Kamienie zodiakalne - przypisane do znaku astrologicznego (Baran, Byk itd.), według innej, starszej i mniej ujednoliconej tradycji.
• Kamienie „strażnicze" i planetarne - jeszcze inne systemy, spotykane w astrologii i tradycjach ezoterycznych, często sprzeczne ze sobą.

Nie istnieje więc jedna „prawdziwa" lista - to zależy od tradycji, na którą się powołamy.

Litoterapia, czakry i „energia kamieni" - tradycja kontra nauka

Litoterapia to współczesna praktyka przypisująca kamieniom moc oddziaływania na zdrowie, emocje i energię ciała, i tu trzeba postawić sprawę jasno: nie ma na jej działanie dowodów naukowych, a odczuwane efekty tłumaczy się głównie efektem placebo oraz rytuałem wyciszenia. To nie odbiera jej wartości jako tradycji czy praktyki relaksacyjnej, ale nie czyni z niej metody leczenia.

Popularne dziś łączenie kamieni z siedmioma czakrami (np. ametyst - czakra korony, karneol - czakra sakralna) bywa przedstawiane jako starożytna wiedza Wschodu. W rzeczywistości sam system czakr wywodzi się z indyjskich tradycji tantrycznych, ale przypisanie im konkretnych kamieni według koloru to w dużej mierze wytwór zachodniego ruchu New Age z drugiej połowy XX wieku. W praktyce litoterapia opiera się na kilku powtarzalnych czynnościach:

• Noszenie kamienia przy ciele lub jako biżuterii, „dla ochrony" albo wsparcia danej intencji.
• Medytacja z kamieniem w dłoni lub układanie kamieni na ciele podczas seansu.
• Tworzenie „siatek krystalicznych", czyli układów kamieni mających wzmacniać zamierzony efekt.

Jako element uważności, estetyki i osobistej pamiątki są to praktyki nieszkodliwe. Ryzykowne staje się dopiero traktowanie kamieni jako zamiennika badań i leczenia.