Uszy

Sen o uszach w tradycji interpretacyjnej odnosi się do tego, co dociera do śniącego z zewnątrz, i do tego, czy chce to przyjąć. Ucho jest jedynym narządem, którego nie da się zamknąć własną powieką - słyszy się także to, czego się słuchać nie chce, i to spostrzeżenie stoi za całą symboliką tego obrazu. Odczyt zmienia się zależnie od tego, czy uszy były drożne, zatkane, czy ktoś mówił śniącemu wprost do nich.

Duże uszy we śnie

Powiększone uszy w sennikach odnoszą się do większej niż zwykle wrażliwości na cudze słowa. Przekaz nie ocenia tu wyglądu - mowa o kimś, kto w danym okresie słyszy wszystko: pochwały, uwagi i zdania wypowiedziane półgłosem.

Dawniej odczyt był jeszcze łagodniejszy. W ludowej fizjonomice duże uszy uchodziły za znak długiego życia i rozsądku, a w ikonografii buddyjskiej wydłużone płatki uszu Buddy to utrwalony atrybut mądrości - ślad po ciężkich kolczykach z czasów, gdy był jeszcze księciem. To fakty kulturowe, nie interpretacja senna.

Małe uszy we śnie

Przeciwny obraz prowadzi w stronę zawężonej uwagi. Odnosi się do okresu, w którym śniący dopuszcza do siebie niewiele - czasem z wyboru i dla własnego spokoju, czasem kosztem spraw, które warto było usłyszeć.

Zatkane uszy i niedosłyszenie

Uszy zatkane we śnie odnoszą się w sennikach do niechęci wysłuchania czegoś, a nie do stanu słuchu. Przekaz patrzy na sytuację: ktoś mówi, dźwięk nie dochodzi, i śniący pozostaje poza rozmową, która go dotyczy.

Należy to powiedzieć wprost: taki sen nie jest informacją o zdrowiu i nigdy nie był tak traktowany. Jeśli problem ze słuchem występuje realnie, na jawie, odpowiedź należy do lekarza, nie do sennika.

Zdarza się też wyjaśnienie zupełnie prozaiczne. Zatkany nos, katar albo spanie na uchu potrafią wprowadzić to odczucie do snu bez żadnego drugiego dna.

Zasłanianie uszu rękami

Świadomy gest zatkania uszu odnosi się do granicy postawionej wprost - do odmówienia udziału w rozmowie albo kłótni. Tradycja czytała ten obraz pomyślniej od biernego niedosłyszenia, bo śniący sam decyduje, co do niego dochodzi.

Ktoś szepcze śniącemu do ucha

Szept skierowany wprost do ucha to w przekazie obraz wiadomości podanej poufnie. Liczy się nie treść, której po przebudzeniu zwykle nie da się odtworzyć, lecz sam fakt, że ktoś wybrał śniącego na odbiorcę.

Osoba szepcząca prowadzi odczyt. Ktoś bliski odnosi się do zaufania, ktoś nieznany - do przeczucia, któremu śniący nie umie przypisać źródła, a kilka osób szepczących naraz do poczucia, że w otoczeniu mówi się o nim więcej, niż do niego dociera.

• Czyszczenie uszu - porządkowanie tego, co śniący dopuszcza do siebie.
• Hałas, od którego nie da się uciec - nadmiar cudzych opinii i bodźców.
• Podsłuchiwanie pod drzwiami - potrzeba wiedzy, której nikt śniącemu nie przekazał.
• Przekłute uszy i kolczyki - znak przynależności albo decyzji widocznej dla innych.
• Czyjeś uszy oglądane z bliska - uwaga skierowana na to, jak ktoś inny słucha.
• Głos, który dobiega, lecz nie wiadomo skąd - sprawa domagająca się uwagi bez wyraźnego nadawcy.

Szum i dzwonienie w uszach

Dzwonienie w uchu ma w polskim obyczaju gotowe wyjaśnienie: mówi się, że ktoś wtedy o śniącym rozmawia. To przekonanie jest bardzo stare - wzmianki o nim pojawiały się już u autorów antycznych - i sennik tylko je podchwytuje.

W interpretacji ten obraz odnosi się do poczucia, że śniący jest tematem rozmów, w których nie uczestniczy. Niepokój jest tu zwykle większy od samej sprawy, a przekaz nie wiąże tego obrazu z żadnym konkretnym zdarzeniem.

Dlaczego uszy łączono z plotką i z przynależnością

Język polski przypisał uszom sporo pracy. „Ściany mają uszy” ostrzega przed podsłuchaniem, „nadstawić ucha” znaczy słuchać uważnie, „mieć ucho” - wyczucie, a „puszczać mimo uszu” opisuje świadome przepuszczenie czegoś bez reakcji. Te zwroty tłumaczą sennik lepiej niż jakakolwiek tradycja wróżbiarska.

Druga warstwa jest starsza i zupełnie inna. W starożytnym obyczaju bliskowschodnim przekłucie ucha oznaczało przynależność do domu pana - ślad tego zwyczaju zachował się w Księdze Wyjścia, gdzie sługa pozostający dobrowolnie miał być przekłuty w ucho przy drzwiach. Dlatego kolczyki w sennym obrazie bywają czytane przez pryzmat przynależności, a nie ozdoby.

Trzeci trop płynie z fizjonomiki. Kształt uszu odczytywano dawniej jako wskazówkę co do charakteru, i choć nie ma to podstaw, zostawiło w sennikach podział na uszy duże, czytane życzliwie, i małe, odnoszone do zamknięcia się w sobie.

Wariant snu	Odczyt tradycyjny	Trop psychologiczny
Uszy drożne, słuch wyraźny	Otwartość na to, co mówią inni	Gotowość przyjęcia informacji
Uszy zatkane	Niechęć wysłuchania czegoś	Unikanie niewygodnej rozmowy
Szept do ucha	Wiadomość poufna	Potrzeba bycia wtajemniczonym
Dzwonienie w uszach	Przekonanie, że ktoś o śniącym mówi	Czujność wobec cudzych ocen

Uszy w psychologii snu

Psychologia snu patrzy na ten obraz przez to, co śniący dopuszcza do siebie z otoczenia. Sny o słuchu zagęszczają się w okresach, gdy ktoś czuje się oceniany albo gdy spada na niego więcej cudzych opinii, niż jest w stanie przyjąć.

W ujęciu jungowskim narządy zmysłów należą do obrazów sposobu, w jaki człowiek styka się ze światem - ucho odpowiada temu, co przychodzi bez pytania o zgodę. Freud zwracałby uwagę na to, czego śniący nie chciał usłyszeć, bo w jego odczytaniu zatkane ucho jest formą oporu.

Osobny wątek stanowią bodźce z otoczenia. Dźwięki z mieszkania, radio pozostawione włączone albo szum na ulicy wchodzą do snu wprost i często tłumaczą cały obraz bez żadnej symboliki. Podobnie działają inne części ciała - porównaj odczyt snu o oczach, gdzie tematem jest widzenie, a nie słuchanie. Osobno czyta się też sen o zębach, który w sennikach odnosi się do mowy i siły, a nie do odbierania cudzych słów.