Znaki kartograficzne

Znaki kartograficzne są umownymi znakami graficznymi, które są stosowane na mapie. Umieszczone są w celu przedstawienia różnych obiektów, zjawisk i procesów, takich jak przedstawienie miasta, drogi, lasu, rzeki, linii komunikacyjnym, granicy czy pojedynczych obiektów (np. drzew, obiektów turystycznych, domów). Służą przedstawieniu danego terenu w jak najdokładniejszy sposób, z uwzględnieniem najważniejszych punktów orientacyjnych.

Rodzaje znaków kartograficznych

Wyróżnia się takie znaki kartograficzne, jak:

• Znaki punktowe - symbolizują obiekty, których nie da się przedstawić w skali mapy, zwykle są nanoszone na mapę w postaci symbolu. Używane są do przedstawienia drzew, pomników, kościołów i innych pojedynczych struktur.
• Znaki liniowe - ich również nie da się przedstawić w skali mapy, jednak występują w formie fragmentów liniowych, może być to rzeka, granica czy linia komunikacyjna.
• Znaki konturowe - symbolizują obiekty dające się przedstawić w skali mapy, takie jak miasto, las, osiedle czy jezioro. Ich zarys odpowiada rzeczywistemu kształtowi obiektu, a wnętrze wypełnia się barwą lub deseniem. Parametry takie jak długość, szerokość czy powierzchnia dają się zmierzyć bezpośrednio na mapie.

Legenda mapy - czym jest?

Legenda Mapy - przykład

Legenda mapy to dołączona do mapy informacja, która zawiera informacje o zasadach sporządzania mapy, jej skali, orientacji oraz autorze i roku wydania, a także objaśnienia znaków kartograficznych na niej umieszczonych. Pomaga zrozumieć treść mapy, co jest szczególnie ważne przy starych mapach lub mapach, które nie posiadają ujednoliconych znaków kartograficznych. Powinna być ona wykonana w sposób przejrzysty i czytelny, by użytkownik mapy, który ma ją pierwszy raz w rękach, mógł się skutecznie nią posłużyć w celu dojścia do celu podróży.

Oprócz samych znaków kartografowie stosują kilka metod prezentacji zjawisk. Metoda zasięgów pokazuje granicę występowania zjawiska, taką jak zasięg występowania poszczególnych gatunków drzew w lesie lub obszar, na którym można spotkać dane zwierzę. Metodą izarytm prezentuje się ilościowe treści geograficzne dzięki połączeniu punktów, w których występują te same wartości zjawiska przedstawianego na mapie. W ten sposób prezentuje się wysokość bezwzględną, głębokość zbiorników wodnych oraz wiele innych. Metoda kropkowa polega na rozmieszczeniu punktów o określonej wartości i ukazuje na mapie na przykład gęstość zaludnienia. Metoda kartogramu polega na zróżnicowaniu barwnych plam w obrębie jednostek administracyjnych, które wskazują na przykład na przedział średniej lesistości w danym województwie.

Poziomice, czyli jak płaska mapa pokazuje góry

Najbardziej pomysłowym rozwiązaniem w kartografii jest sposób przedstawiania rzeźby terenu na płaskiej kartce.

Poziomice, nazywane też warstwicami, to linie łączące punkty o jednakowej wysokości nad poziomem morza. Najprościej wyobrazić sobie górę zanurzaną stopniowo w wodzie - każda kolejna linia brzegowa to jedna poziomica.

Kluczowa jest umiejętność ich odczytywania:

• linie gęsto obok siebie oznaczają strome zbocze,
• linie rozstawione szeroko wskazują na teren łagodny lub płaski,
• zamknięte pętle to wzniesienia albo - jeśli mają kreski skierowane do środka - zagłębienia.

Różnicę wysokości między sąsiednimi poziomicami nazywa się cięciem poziomicowym i podaje w legendzie. Na mapach turystycznych wynosi ono zwykle 10 lub 20 metrów, na mapach małoskalowych - nawet kilkaset.

Uzupełnieniem poziomic są barwy hipsometryczne, czyli kolory oznaczające przedziały wysokości. Obowiązuje tu stała konwencja: zieleń to niziny, żółć i pomarańcz - wyżyny, brąz - góry, a biel najwyższe partie. Odcienie błękitu oznaczają głębokość wód, przy czym im ciemniejszy, tym głębiej.

Warto pamiętać o częstym nieporozumieniu: zieleń na mapie hipsometrycznej nie oznacza lasów, tylko nizinę. Obszar pustynny położony nisko będzie zielony, mimo że nie rośnie na nim ani jedno drzewo.

Skala mapy i co z niej wynika

Drugim filarem czytania map jest skala, która określa, ile razy mapa jest mniejsza od rzeczywistości.

Zapis 1:50 000 oznacza, że jeden centymetr na mapie odpowiada 50 tysiącom centymetrów w terenie, czyli pół kilometra. Im większa druga liczba, tym mapa obejmuje większy obszar, ale pokazuje mniej szczegółów.

W praktyce warto zapamiętać podział:

• mapy wielkoskalowe - do 1:200 000, szczegółowe, używane w turystyce i geodezji,
• mapy średnioskalowe - do 1:1 000 000, przeglądowe mapy regionów,
• mapy małoskalowe - powyżej tej wartości, obejmujące kontynenty i świat.

Skala bywa podawana na trzy sposoby: liczbowo, mianowanie („1 cm - 500 m”) oraz w formie podziałki liniowej, czyli narysowanego odcinka z opisem. Ta ostatnia jest najbardziej praktyczna, bo pozostaje poprawna nawet po powiększeniu lub pomniejszeniu wydruku - w przeciwieństwie do zapisu liczbowego.