Symbole Buddyzmu

Symbole buddyzmu to znaki, przedmioty rytualne i wizerunki, które przez ponad dwa tysiąclecia przekazywały nauki Buddy tam, gdzie nie wystarczały słowa. Buddyzm narodził się w Indiach w V-IV wieku p.n.e., a jego symbolika rozwijała się w wielu krajach Azji, od Sri Lanki po Tybet i Japonię. W tej kategorii znajdziesz zarówno pomyślne znaki, jak lotos i koło dharmy, jak i przedmioty rytualne buddyzmu tybetańskiego.

Skąd się wzięły symbole buddyzmu

Symbole buddyzmu były początkowo jedynym sposobem przedstawiania Buddy, ponieważ wczesna sztuka buddyjska unikała pokazywania go w ludzkiej postaci. Przez pierwsze wieki Buddę symbolizowano pośrednio - kołem dharmy, drzewem bodhi, śladami stóp czy pustym tronem - a pierwsze figuralne wizerunki pojawiły się dopiero około I wieku n.e. w sztuce Gandhary i Mathury.

Wiele znaków buddyzm dzieli z hinduizmem, bo wyrastały z tego samego indyjskiego podłoża - dotyczy to na przykład lotosu, mandali czy rytualnego dzwonka. Z czasem symbolika rozgałęziła się wraz z tradycjami: therawadą Azji Południowo-Wschodniej, mahajaną Chin i Japonii oraz wadżrajaną Tybetu, która wprowadziła najbardziej rozbudowany zestaw przedmiotów rytualnych.

Osiem Pomyślnych Symboli (Ashtamangala)

Najważniejszym zestawem znaków buddyjskich jest Ashtamangala, czyli Osiem Pomyślnych Symboli, szczególnie czczonych w buddyzmie tybetańskim. To grupa znaków pomyślności, z których kilka znajdziesz również w tej kategorii - złote ryby, zdobiony parasol, lotos i koło dharmy.

• Koło dharmy (Dharmaczakra) - jego osiem szprych oznacza Ośmioraką Ścieżkę; to jeden z najstarszych symboli, używany już przez cesarza Aśokę w III wieku p.n.e.
• Lotos (padma) - czystość i duchowe wznoszenie się ponad „błoto" codzienności, z którego wyrasta nieskalany kwiat.
• Złote ryby - szczęście, płodność i swoboda, symbolizowana przez ryby poruszające się bez lęku w wodzie.
• Zdobiony parasol - ochrona przed cierpieniem oraz dostojeństwo, dawniej atrybut władzy i szacunku.
• Waza skarbów, biała koncha, węzeł nieskończoności i sztandar zwycięstwa - pozostałe cztery znaki obfitości, nauczania i zwycięstwa nad przeszkodami.

Do najczęściej spotykanych znaków należy też mandala - geometryczny schemat wszechświata, służący jako narzędzie medytacji. Tybetańscy mnisi tworzą misterne mandale z kolorowego piasku, by po ukończeniu je zniszczyć, co ma przypominać o nietrwałości wszystkiego.

Symbole i przedmioty rytualne buddyzmu tybetańskiego

Buddyzm tybetański wyróżnia się bogatym zestawem przedmiotów rytualnych, które są zarazem narzędziami obrzędu i symbolami nauk. Ich znaczenie jest głębsze niż sam wygląd - odsyłają do pojęć takich jak mądrość, współczucie czy odcięcie niewiedzy.

Na tej stronie znajdziesz kilka z nich. Ghanta to rytualny dzwonek, którego dźwięk symbolizuje mądrość i pustkę, a w parze z berłem wadżra oznacza jedność mądrości i metody. Kartika (Drigug) to zakrzywiony nóż, atrybut gniewnych bóstw, symbolizujący odcinanie przywiązań i błędnych wyobrażeń. Phurba to trójścienny sztylet rytualny, wywodzący się z rdzennej tybetańskiej tradycji bön, używany do „przygważdżania" przeszkadzających sił. Osobne miejsce zajmuje tomoe - wirujący znak obecny na japońskich świątyniach, wspólny dla buddyzmu i shintō.

Częste błędy i nieporozumienia

Najczęstszym nieporozumieniem wokół symboli buddyjskich jest utożsamianie znaku manji ze swastyką nazistowską. Manji to starożytny indyjski symbol pomyślności, obecny w buddyzmie i hinduizmie na długo przed XX wiekiem, i w Azji do dziś oznacza szczęście oraz często wskazuje położenie świątyni na mapach. Jego znaczenie zostało wypaczone dopiero przez nazistowskie Niemcy, dlatego w kontekście azjatyckim nie należy go mylić z symbolem nienawiści.

Drugim błędem jest mylenie buddyzmu z hinduizmem tylko dlatego, że dzielą część znaków. Lotos, mandala czy dzwonek występują w obu tradycjach, ale w każdej mają własny kontekst i nauki. Warto też pamiętać, że popularne na Zachodzie „buddyjskie" gadżety często upraszczają lub mieszają symbole z różnych szkół.