Szymon i Juda 28 października – data, po której ludzie bali się śniegu

„Na świętego Szymona i Judy boją się ludzie śniegu i grudy” - to jedno z najczęściej powtarzanych polskich przysłów kalendarzowych i jedno z nielicznych, które mówi wprost o strachu. Nie o pogodzie, nie o plonach, tylko o tym, że coś się kończy nieodwołalnie. Przy okazji ta data kryje najbardziej nieoczywisty patronat w polskim katolicyzmie.

Grudy groźniejsze od śniegu

W przysłowiu wymienione są dwie rzeczy i to ta druga była poważniejszym kłopotem. Gruda to zamarznięta, nierówna ziemia - po takim gruncie nie da się jeździć wozem bez niszczenia kół, a konie i bydło kaleczą sobie na niej nogi. Śnieg przykrywa i izoluje. Gruda rani.

Dlatego 28 października funkcjonował jako realny termin ostateczny, a nie jako przepowiednia. Do tego dnia należało zwieźć opał, zabezpieczyć dach i węgły budynków, wprowadzić bydło do obory na dobre i skończyć orkę pod oziminy. Pole, które nie zostało zaorane przed grudą, czekało do wiosny.

Data	Przysłowie	Co zapowiadało
21 października	„Święta Urszula perły rozsula”	pierwsze szrony i rosy na trawie
28 października	„Na świętego Szymona i Judy boją się ludzie śniegu i grudy”	realna granica prac polowych
28 października	„Szymon Juda, ach to zima, już się o niej dobrze trzyma”	pierwsze przymrozki nocne
11 listopada	„Święty Marcin na białym koniu jedzie”	pierwszy śnieg
25 listopada	„Katarzyna po lodzie, Boże Narodzenie po wodzie”	odwrotność pogody na święta

Takich dat było w roku kilkanaście i razem tworzyły siatkę dni granicznych, po których wolno było albo nie wolno zaczynać określonych prac. Jesienny ciąg otwierał wrześniowy święty Mateusz dodaje chłodu, a Szymon z Judą go zamykali.

Dwóch apostołów w jednym dniu

Wspólne wspomnienie wynika z tradycji, według której obaj głosili Ewangelię razem i razem zginęli. Ich relikwie czczone są w kaplicy świętych Szymona i Judy w bazylice św. Piotra, a część przechowuje katedra w Tuluzie.

W ikonografii rozpoznaje się ich po narzędziach śmierci, co jest regułą w przedstawieniach apostołów:

• Szymon Gorliwy - drewniana piła, bo według średniowiecznych żywotów został przecięty nią na pół; obok tego księga, kotwica, palma, topór i włócznia
• Juda Tadeusz - maczuga i pałki, którymi został zabity; do tego laska, miecz, kamienie i barka rybacka
• Juda trzyma też często mandylion, czyli chustę z wizerunkiem Chrystusa, co odsyła do opowieści o królu Abgarze z Edessy

Patronaty mają przy tym bardzo ziemski charakter. Szymon jest patronem farbiarzy, garncarzy, grabarzy i spawaczy - zawodów ciężkich, brudnych albo źle widzianych. Juda opiekuje się szpitalami i personelem medycznym. Przykładów takiego przypisywania narzędzi i zawodów jest więcej wśród symboli chrześcijańskich.

Patron od spraw, których nikt już nie podejmie

Najciekawsze w tej dacie jest to, jak powstał najsłynniejszy patronat Judy Tadeusza. Kult rozwijał się wyjątkowo wolno, bo wierni obawiali się pomylić go z Judaszem Iskariotą. Imię brzmiało zbyt podobnie, żeby wzywać je na głos.

Z tego zaniedbania wyrosło przekonanie, które odwróciło całą sytuację: skoro prawie nikt się do niego nie modli, to będzie tym chętniej pomagał każdemu, kto wreszcie poprosi. Apostoł pomijany z powodu zbieżności imion został specjalistą od ostatniej deski ratunku - i to właśnie dzięki temu, że był pomijany.

Kult rozkwitł w XVIII wieku w Austrii i w Polsce, a prawdziwie masowy stał się w XX stuleciu. Dziś wzywa się go w chorobach, długach, kryzysach małżeńskich, uzależnieniach i bezrobociu, a przy wielu kościołach dwudziesty ósmy dzień każdego miesiąca ma własne nabożeństwo.

Zestawienie obu warstw tej daty daje obraz, który trudno uznać za przypadkowy. Jednego dnia w roku kalendarz gospodarski ogłaszał, że na pewne rzeczy jest już za późno - a kalendarz liturgiczny stawiał patrona od spraw, które wydają się przegrane.