Mannaz

Mannaz to 20. runa Starszego Futharku, związana z głoską m i z rekonstruowaną nazwą oznaczającą człowieka. Historycznie należy do systemu pisma używanego przez ludy germańskie mniej więcej od II do VIII wieku n.e., a nie do jednego, niezmiennego magicznego alfabetu. Wokół tej runy narosło też wiele współczesnych interpretacji ezoterycznych, które warto wyraźnie oddzielić od tego, co poświadczają źródła.

Jakie jest miejsce runy Mannaz w historii futharku?

Mannaz jest poświadczoną runą Starszego Futharku i zajmuje w nim miejsce dwudzieste z 24 znaków. Należy do trzeciego aettu, czyli trzeciej grupy ośmiu run.

Jej standardowa transliteracja to m. Znak występował w obiegu epigraficznym na obszarze germańskiej Europy Północnej i Środkowej, przede wszystkim w okresie od około II do VIII wieku n.e. Trzeba przy tym odróżniać Starszy Futhark od późniejszego Młodszego Futharku, używanego w Skandynawii epoki wikińskiej - to częsty błąd w popularnych opisach run.

Cecha	Mannaz
Nazwa	Mannaz
Praforma	mannaz
Dosłowne znaczenie	człowiek, osoba
Transliteracja	m
Pozycja w Starszym Futharku	20 z 24
Aett	trzeci aett
Okres użycia systemu	około II-VIII wiek n.e.

Co oznacza nazwa Mannaz i jaką ma wartość językową?

Nazwa Mannaz rekonstruuje się zwykle jako mannaz - człowiek. Wartość fonetyczna tej runy to głoska m.

Etymologicznie chodzi o wyraz należący do bardzo starej germańskiej warstwy słownictwa, spokrewniony z formami oznaczającymi człowieka w różnych językach germańskich. Samo znaczenie dosłowne jest dość jasne, choć w praktyce może odnosić się zarówno do człowieka jako jednostki, jak i do ludzi lub ludzkiej wspólnoty w szerszym sensie.

Graficznie runa Mannaz w zapisie Starszego Futharku ma formę zbliżoną do pionowych linii połączonych ukośnymi gałęziami. Popularne opisy, które widzą w niej sylwetkę człowieka z rozłożonymi ramionami, są interpretacją symboliczną, nie ustaleniem filologicznym.

Co mówią o niej poematy runiczne?

Runa odpowiadająca Mannaz pojawia się w tradycji poematów runicznych, ale pod późniejszymi nazwami właściwymi dla innych systemów runicznych. To ważne, bo same poematy nie są źródłem dla Starszego Futharku wprost, tylko dla późniejszych tradycji skandynawskich i anglosaskich.

W poemacie anglosaskim występuje Man, opisany jako coś radosnego dla krewnych, choć każdy człowiek musi ostatecznie rozstać się z innymi, bo ciało zostaje powierzone ziemi. Sens tej strofy łączy ludzką wspólnotę z przemijaniem. W poematach norweskim i islandzkim nie ma bezpośredniego odpowiednika w tej samej postaci, ponieważ dotyczą one młodszego systemu runicznego o innym zestawie znaków.

• Poemat anglosaski - zachowuje odpowiednik znaczeniowy związany z człowiekiem.
• Poemat norweski - brak bezpośredniej runy Mannaz jako znaku Starszego Futharku.
• Poemat islandzki - podobnie, nie daje prostego odpowiednika 1:1 dla Mannaz.

Jak interpretuje się Mannaz symbolicznie i we wróżbiarstwie?

We współczesnym wróżbiarstwie Mannaz najczęściej oznacza człowieka, samoświadomość, relacje społeczne i sposób funkcjonowania jednostki wśród innych. Nie jest to jednak znaczenie poświadczone dla starożytności, tylko w dużej mierze rekonstrukcja i rozwój XX-wieczny.

W praktykach ezoterycznych na jej dzisiejsze rozumienie wpłynęli m.in. Ralph Blum oraz Edred Thorsson, czyli Stephen Flowers. Takie ujęcia można opisywać jako współczesną tradycję interpretacyjną, ale nie jako prostą kontynuację wiedzy runicznej z epoki żelaza.

Pozycja prosta

W pozycji prostej Mannaz bywa odczytywana jako znak rozumu, tożsamości, współpracy, sieci kontaktów i potrzeby lepszego zrozumienia siebie. W rozkładach ma często wskazywać na rolę drugiego człowieka, znaczenie komunikacji albo potrzebę dojrzałego spojrzenia na własne miejsce w grupie.

Pozycja odwrócona

Tu pojawia się ważne zastrzeżenie: Mannaz jest runą symetryczną, więc klasyczne odwrócenie w sensie graficznym właściwie nie zmienia jej kształtu. Mimo to część współczesnych autorów przypisuje jej sens merkstave, co bywa mylące.

Jeśli ktoś korzysta z nowoczesnych systemów wróżebnych, odwrócona Mannaz bywa interpretowana jako izolacja, błędna samoocena, napięcia społeczne, egoizm albo trudność w przyjęciu pomocy. Trzeba jednak jasno powiedzieć, że taki podział nie wynika ze źródeł historycznych i nie powinien być przedstawiany jako dawna norma runiczna.

Jak używa się Mannaz dzisiaj i jakie błędy pojawiają się najczęściej?

Dziś Mannaz funkcjonuje równolegle w trzech obiegach: naukowym, rekonstrukcyjnym i ezoterycznym. Problem zaczyna się wtedy, gdy te porządki miesza się ze sobą bez zaznaczenia granic.

W badaniach nad pismem germańskim Mannaz jest po prostu jednym ze znaków alfabetu runicznego o określonej wartości fonetycznej i nazwie rekonstruowanej na podstawie danych porównawczych. W praktykach duchowych lub wróżebnych pełni rolę symbolu człowieka i relacji, ale takie użycie jest współczesne.

Najczęstsze nieporozumienia wyglądają tak:

• mylenie Starszego Futharku z Młodszym Futharkiem, jakby był to jeden i ten sam alfabet,
• traktowanie XX-wiecznych znaczeń wróżbiarskich jako wiedzy starogermańskiej,
• przypisywanie odwrócenia runie symetrycznej, która wizualnie go nie ma,
• mieszanie historycznych run z pismami stworzonymi przez Tolkiena, czyli cirth i tengwar,
• dosłowne odczytywanie nowoczesnych opisów symbolicznych jako danych filologicznych.

W przypadku Mannaz nie ma szczególnie utrwalonego, szeroko rozpoznawanego zawłaszczenia przez nazizm porównywalnego z niektórymi innymi runami. To nie zwalnia jednak z ostrożności, bo symbole runiczne bywają używane w bardzo różnych kontekstach ideologicznych.