Perdo

Perdo, częściej zapisywana jako Pertho lub Perthro, to czternasta runa Starszego Futharku. Jej historyczne znaczenie nie jest pewne, dlatego wokół tej runy narosło wyjątkowo dużo hipotez i nowoczesnych interpretacji. W źródłach runologicznych Perdo należy omawiać osobno jako znak pisma i osobno jako symbol używany dziś w ezoteryce.

Krótka wzmianka historyczna

Perdo to 14. runa z 24 znaków Starszego Futharku i należy do trzeciego aettu. Była używana w systemie pisma funkcjonującym mniej więcej od II do VIII wieku na obszarze germańskiej Europy, zwłaszcza w Skandynawii i na terenach kontynentalnych.

W transliteracji oddaje głoskę p. W przeciwieństwie do części innych run jej nazwa nie jest bezpośrednio poświadczona w zachowanych poematach runicznych, bo te odnoszą się do młodszych tradycji alfabetu runicznego, a nie pełnego Starszego Futharku.

Cecha	Perdo / Pertho / Perthro
Pozycja w Starszym Futharku	14 z 24
Aett	trzeci aett
Wartość fonetyczna	p
Okres użycia	około II-VIII wiek
Poemat runiczny	brak pewnego odpowiednika w zachowanych poematach

Znaczenie dosłowne i językowe

Nazwa tej runy jest rekonstruowana najczęściej jako Pertho lub Perthro, ale jej dosłowne znaczenie pozostaje sporne. W literaturze pojawiają się różne propozycje, między innymi związane z losem, kubkiem do gry, naczyniem lub elementem losowania, jednak żadna wykładnia nie ma statusu całkowicie pewnej.

To ważna różnica, ponieważ popularne przypisywanie Perdo znaczenia urodzaj albo żniwa nie jest standardowym ustaleniem runologii historycznej. Takie objaśnienie nie należy do najczęściej przyjmowanych rekonstrukcji językowych.

• praforma: Pertho / Perthro
• transliteracja: p
• dosłowne znaczenie: niepewne, dyskusyjne
• status źródłowy: rekonstrukcja naukowa, nie pewne odczytanie z poematu

Perdo bywa też mylona z późniejszymi znakami innych alfabetów runicznych albo z fantastycznymi runami elfickimi. Historycznie nie ma to związku ani z pismem Tolkiena, ani z nowoczesnymi zestawami pseudo-run.

Znaczenie symboliczne i wróżbiarskie

We współczesnym wróżbiarstwie Perdo najczęściej łączy się z tajemnicą, losem, tym, co ukryte, oraz z momentem odsłonięcia czegoś niewidocznego wcześniej. Nie jest to jednak znaczenie poświadczone dla starożytności, lecz głównie interpretacja rozwijana w XX wieku w nurtach ezoterycznych.

W praktykach dywinacyjnych runa ta pojawia się zwykle jako znak przypadku, niewiadomej, ryzyka, sekretu albo procesu, którego pełnego sensu jeszcze nie widać. Część autorów łączy ją także z kobiecą tajemnicą, losem i mechanizmem zdarzeń, ale te skojarzenia pochodzą z nowoczesnej symboliki, a nie z poematów runicznych.

Perdo w pozycji prostej

W pozycji prostej Perdo bywa odczytywana jako ujawnienie ukrytych spraw, spotkanie z losem, zrozumienie wzorca wydarzeń albo wejście w sytuację, w której nie da się wszystkiego kontrolować. W pytaniach praktycznych może sugerować, że odpowiedź istnieje, ale jeszcze nie jest w pełni dostępna.

Perdo odwrócona - merkstave

W pozycji odwróconej, czyli merkstave, Perdo interpretuje się zwykle jako sekret, który szkodzi, błąd w ocenie, iluzję, przemilczenie, pech lub coś ukrywanego przed pytającym. Czasem oznacza też zamknięcie się na prawdę albo udział w grze, której zasad nie rozumiemy.

Trzeba jednak jasno zaznaczyć, że odczyty prostej i odwróconej pozycji wywodzą się z nowoczesnych szkół wróżbiarskich, kojarzonych między innymi z autorami takimi jak Ralph Blum czy Edred Thorsson / Stephen Flowers. Nie są one prostym przedłużeniem starogermańskiej tradycji.

Co mówią poematy runiczne?

Zachowane poematy runiczne - norweski, islandzki i anglosaski - nie dają pewnego, bezpośredniego odpowiednika dla runy Perdo ze Starszego Futharku. Z tego powodu nie mamy krótkiej, klasycznej strofy, która wyjaśniałaby jej nazwę i sens tak jasno jak w przypadku części innych run.

To właśnie brak jednoznacznego świadectwa sprawia, że Perdo jest jedną z najbardziej dyskutowanych run pod względem etymologii i symboliki. Jeśli ktoś przedstawia jej znaczenie jako całkowicie pewne i starożytne, upraszcza stan badań.

Użycie dziś i najczęstsze nadużycia

Dzisiaj Perdo funkcjonuje przede wszystkim w trzech obiegach: jako przedmiot badań runologicznych, jako motyw graficzny oraz jako znak używany w ezoteryce. Historycznie jest runą pisma, a współcześnie często otrzymuje warstwę symboliki, która została dobudowana znacznie później.

W praktyce najczęstsze błędy dotyczą mieszania porządków historycznych i ezoterycznych. Dotyczy to zwłaszcza twierdzeń, że wszystkie współczesne znaczenia wróżbiarskie są odwieczne, albo że każda runa ze Starszego Futharku ma własną strofę w poematach runicznych.

• mylenie Starszego Futharku z Młodszym Futharkiem
• traktowanie XX-wiecznych znaczeń wróżbiarskich jako źródeł historycznych
• utożsamianie run z pismami ze świata Tolkiena
• podawanie niepewnej etymologii Perdo jako faktu bez zastrzeżeń

W przypadku Perdo nie ma też istotnego, szeroko opisywanego problemu zawłaszczenia przez nazizm porównywalnego z tym, który dotyczy niektórych innych run. Mimo to każdy znak runiczny może być używany wyrwany z kontekstu, więc znaczenie zawsze warto oceniać razem z otoczeniem, w jakim się pojawia.