Symbole Ducha Świętego – ile ich jest i co oznaczają?

Duch Święty to jedna z trzech osób boskich (lub moc), której pochodzenie różni się w zależności od nurtu chrześcijaństwa, jaki dominuje w danej kulturze. W zachodnim świecie Duch Święty pochodzi od Ojca i Syna, we wschodniej kulturze mówi się o pochodzeniu od Ojca przez Syna. Wśród kultur nieuznających istnienia Trójcy Świętej, Duch Święty jest uznawany po prostu za objaw boskiej działalności. Pomimo ogromu uwagi, jaką przykłada się do istnienia Ducha Świętego i jego działalności, to w Biblii nie pojawia się on zbyt często. Jest wspomniany między innymi przy akcie stworzenia człowieka. Chrześcijanie wierzą też, że to pod jego wpływem zostały napisane Ewangelie (zobacz również: symbole ewangelistów).

Symbole Ducha Świętego:

W Biblii nie ma jednego terminu, który tłumaczyłby czym jest, lub nie jest Duch Święty. Biblijny Duch Święty jest przede wszystkim czynem, choć objawia się także pod postacią widoczną dla ludzi. Z tego względu zaczęto przypisywać mu pewne symbole, które mogły oddawać charakter jego działalności.

Woda

Duch Święty pod postacią wody to nawiązanie do chrztu świętego, który symbolizuje przyjęcie wiary, a więc moment, który dla wierzących jest rozpoczęciem nowego życia w bliskości z Bogiem. Woda to także biblijny symbol oczyszczenia. Duch Święty podczas chrztu oczyszcza z grzechu. A woda jako symbol życia warunkuje urodzaj, a więc i przetrwanie w czasach biblijnych.

Ogień

Ogień symbolizuje przemieniającą energię Ducha Świętego. Podobnie jak woda może być symbolem oczyszczenia z grzechów. Ogień (sprawdź również: symbol ognia) był używany jako lekarstwo na rozprzestrzeniające się rany i choroby. Duch Święty pod postacią ognia jest symbolizowany także przez Pięćdziesiątnicę.

Gołębica

Gołębica to najpopularniejszy symbol Ducha Świętego. Jest wypuszczona przez Noego po potopie i powraca, niosąc gałązkę oliwną świadczącą o pokoju z Bogiem. Duch Święty pod postacią gołębicy pojawia się także podczas chrztu Jezusa. Łagodnie lądujący gołąb pojawia się więc na wielu obrazach i ikonach mających oddawać moment chrztu. Gołębica jest jednocześnie jedynym organizmem żywym wśród symboli Ducha Świętego. W niektórych kościołach postacie eucharystyczne są przechowywane w pojemnikach o kształcie gołębia.

Namaszczenie i Pieczęć

Namaszczenie oliwą symbolizuje obfitość łask bożych, ponieważ oliwa sama w sobie jest symbolem obfitości. Jednocześnie namaszczenie oliwą to decyzja o odżywieniu ciała i zachowania go w zdrowiu. Namaszczanie było i jest stosowane w tym celu w wielu wyznaniach. Pieczęć natomiast to niezmywalny ślad pozostawiany przez Ducha Świętego na duszy namaszczonej osoby. Potwierdza jej przynależność do wiary. Namaszczenie i Pieczęć to także symbole sakramentów, które przyjąć można tylko raz w życiu: chrztu, bierzmowania i kapłaństwa.

Obłok i światło

Obłok i światło towarzyszą Maryi w dniu objawienia Ducha Świętego oraz za każdym razem, gdy pojawia się wzmianka o objawieniu samego Boga. Obłok i światło symbolizują zbawienną moc Boga. Duch Święty pod postacią obłoku to symbol, który osłania świętość. Pojawia się także w momencie wniebowstąpienia. Obłok to także Duch Święty, który chroni tajemnice.

Ręka, palec

Ręka symbolizuje błogosławieństwo i leczniczą moc Ducha Świętego, który, według wierzeń, leczył chorych poprzez dłonie Jezusa. Do dziś w geście błogosławieństwa np. przed ślubem, przykłada się ręce do osób błogosławionych. Palec natomiast symbolizuje wypędzanie złych duchów przez Boga oraz pisane palcem przykazania na kamiennych tablicach. Ten symbol rozszerza się także na przykazania wypisane palcem Ducha Świętego na sercach chrześcijan.

Skąd pochodzi lista symboli Ducha Świętego?

Zestaw omawianych wyżej znaków nie jest przypadkowy. Wymienia je Katechizm Kościoła Katolickiego, który w części poświęconej Duchowi Świętemu wylicza kolejno: wodę, namaszczenie, ogień, obłok i światło, pieczęć, rękę, palec oraz gołębicę.

Każdy z nich odsyła do konkretnej sceny biblijnej, dlatego symbole te powtarzają się w sztuce sakralnej i w liturgii. Najczęściej przedstawiana jest gołębica, ponieważ to jedyny symbol opisany wprost jako widzialna postać, pod którą Duch Święty zstąpił podczas chrztu Jezusa w Jordanie.

Siedem darów Ducha Świętego

Obok symboli tradycja chrześcijańska wymienia siedem darów Ducha Świętego. Ich źródłem biblijnym jest fragment Księgi Izajasza (Iz 11,2-3), zapowiadający dary przyszłego Mesjasza. Są to:

• mądrość - by rozpoznać, że Bóg jest miłością
• rozum - by rozumieć prawdy wiary
• rada - by podejmować właściwe decyzje
• męstwo - by bronić wartości
• umiejętność - by dostrzegać Boga w świecie
• pobożność - by żyć w ufności wobec Boga
• bojaźń Boża - rozumiana jako lęk przed zerwaniem więzi z Bogiem, a nie strach przed karą

W nauczaniu katolickim dary te przyjmuje się w sakramencie chrztu, a umacnia w bierzmowaniu. Nie należy ich mylić z dwunastoma owocami Ducha Świętego, które opisują skutki jego działania - między innymi miłość, radość i pokój.