Yggdrasil – Drzewo Życia

Yggdrasil funkcjonuje dziś jako nordyckie Drzewo Życia, ale jego nazwa mówi coś zupełnie innego. Najczęściej przyjmowana etymologia tłumaczy ją jako koń Yggra, czyli koń Odyna, a koń był w poezji skaldycznej określeniem szubienicy. Drzewo świata jest więc pierwotnie drzewem, na którym bóg się powiesił.

Czym jest Yggdrasil?

Yggdrasil to gigantyczne drzewo spajające wszystkie światy kosmologii nordyckiej, opisane w „Eddzie poetyckiej” oraz w „Eddzie prozaicznej” Snorriego Sturlusona z XIII wieku. Jego korzenie i gałęzie sięgają krain bogów, ludzi, olbrzymów i zmarłych, więc pełni funkcję osi świata.

Źródła określają je najczęściej jako jesion, choć pojawiają się też opisy sugerujące cis. Rozbieżność ta bywa tłumaczona różnicami w przekazie albo tym, że nazwa gatunku miała mniejsze znaczenie niż sama funkcja drzewa.

Co naprawdę oznacza nazwa Yggdrasil?

Nazwa składa się z dwóch członów: Yggr, czyli jedno z imion Odyna dające się tłumaczyć jako Straszny, oraz drasill, oznaczające konia albo rumaka.

W poezji staronordyckiej koń szubienicy był utartą przenośnią na samą szubienicę, bo skazaniec dosiadał jej w chwili śmierci. Yggdrasil oznacza więc prawdopodobnie szubienicę Odyna, co bezpośrednio odsyła do sceny z „Havamalu”, w której bóg wisi na drzewie przez dziewięć nocy, przebity włócznią, poświęcony samemu sobie, żeby zdobyć runy.

Określenie Drzewo Życia jest przy tym nazwą dopisaną z zewnątrz, w czasach nowożytnych, przez analogię do podobnych motywów z innych kultur. W źródłach nordyckich nie występuje.

Kto zamieszkuje Yggdrasil?

Drzewo nie jest w mitach pustym rusztowaniem świata, tylko miejscem zamieszkanym, a każdy z jego mieszkańców pełni określoną rolę.

Istota	Gdzie przebywa	Co robi
Nidhogg	Przy korzeniu	Gryzie korzeń drzewa
Ratatoskr	Wzdłuż pnia	Biega w górę i w dół, przenosząc obelgi
Orzeł bez imienia	W koronie	Siedzi na szczycie, między oczami ma jastrzębia
Cztery jelenie	W gałęziach	Obgryzają pędy
Norny	Przy źródle Urd	Podlewają drzewo i wyznaczają los

Układ ten jest wewnętrznie spójny i wart uwagi. Drzewo jest jednocześnie niszczone i podtrzymywane: gryzie je smok, obgryzają jelenie, a jednocześnie Norny codziennie polewają je wodą ze źródła, żeby nie uschło. Trwanie świata jest w tym obrazie pracą, a nie stanem.

Trzy korzenie i trzy źródła

Według Snorriego drzewo ma trzy korzenie, a pod każdym z nich znajduje się osobne źródło. Przy jednym radzą bogowie, przy drugim mieści się źródło mądrości Mimira, przy trzecim leży kraina zmarłych.

To właśnie za łyk ze źródła Mimira Odyn oddał jedno oko. Motyw ten łączy się z ofiarą na drzewie w jedną całość: wiedza kosztuje w tej mitologii część samego siebie, i to w sposób dosłowny.

Dziewięć światów

Popularne przedstawienia pokazują dziewięć światów ułożonych schludnie na trzech poziomach drzewa. Warto wiedzieć, że jest to schemat nowożytny.

Źródła wymieniają dziewięć światów, ale nigdzie nie podają ich kompletnej listy ani rozmieszczenia względem siebie. Rekonstrukcje różnią się między sobą, a te najbardziej rozpowszechnione, z Asgardem na szczycie i Helheimem u korzeni, pochodzą z opracowań popularnych, a nie ze średniowiecznych tekstów.

Yggdrasil dzisiaj

Współcześnie Yggdrasil należy do najczęściej tatuowanych motywów nordyckich i pojawia się obok młota Thora oraz znaków opartych na runach. W tej roli oznacza zwykle korzenie, ciągłość rodziny i połączenie ze światem.

Są to znaczenia nową dobudowane, a nie odziedziczone, ale nie czyni to ich bezwartościowymi. Warto jedynie pamiętać, że w źródłach drzewo jest przede wszystkim miejscem ofiary, a nie łagodnym symbolem życiowej siły.