Lew

Lew od tysięcy lat należy do najtrwalszych symboli w ikonografii władzy, ochrony i siły. Jego znaczenie nie jest jednak wszędzie identyczne, bo w różnych epokach i kulturach akcentowano inne cechy tego zwierzęcia. W sztuce, religii i heraldyce lew bywał znakiem królewskości, strażnikiem progów, obrazem słońca, a czasem także figurą boskiej sprawiedliwości.

Skąd wzięła się symbolika lwa?

Symbolika lwa wyrosła z połączenia obserwacji natury i wyobrażeń o władzy. Już w starożytnym Bliskim Wschodzie i Egipcie lew uchodził za zwierzę potężne, groźne i zdolne do ochrony granic świata ludzi oraz sacrum.

Wizerunki lwów pojawiają się w sztuce Mezopotamii co najmniej od III tysiąclecia p.n.e., a w Egipcie były obecne od epoki faraońskiej jako motywy związane z władzą słoneczną i strażą. Z tego właśnie kręgu wywodzi się częsta później idea lwa jako opiekuna bram, wejść do świątyń, grobowców i pałaców. Wyobrażenie lwa przy progu miało znaczenie apotropaiczne, czyli ochronne - miało odstraszać zło, chaos i nieprzyjazne moce.

Co symbolizuje lew w tradycji europejskiej?

W tradycji europejskiej lew najczęściej oznaczał władzę, odwagę i majestat. Zyskał rangę króla zwierząt nie na podstawie biologii, lecz przez długą tradycję literacką, biblijną i heraldyczną.

W średniowieczu lew stał się jednym z najważniejszych motywów heraldycznych. W herbach przedstawiano go w różnych pozach, a ich nazwy mają ścisłe znaczenie ikonograficzne. Częstym błędem jest utożsamianie każdego heraldycznego lwa z tym samym układem ciała - tymczasem lew wspięty, kroczący czy zwrócony frontalnie niósł inny komunikat prestiżowy i wizualny.

• lew wspięty - znak waleczności, gotowości do walki i aktywnej siły
• lew kroczący - forma popularna zwłaszcza w heraldyce angielskiej
• głowa lwa - motyw ochronny, dekoracyjny i reprezentacyjny w architekturze oraz rzemiośle
• lew tronowy lub flankujący wejście - symbol straży i legitymizacji władzy

W chrześcijaństwie symbol lwa ma także znaczenia religijne. Lew bywał kojarzony z plemieniem Judy, a w ikonografii ewangelistów uskrzydlony lew stał się atrybutem św. Marka. To jeden z powodów, dla których lew nie jest wyłącznie znakiem siły fizycznej, ale też autorytetu duchowego i prawa.

Jak lew był rozumiany w Egipcie, Indiach i Azji Wschodniej?

Poza Europą lew przyjmował odmienne, choć częściowo pokrewne znaczenia. W Egipcie wiązano go ze słońcem i horyzontem, w Indiach z królewską mocą i boską energią, a w Chinach oraz Japonii z funkcją strażniczą.

W starożytnym Egipcie para lwów ustawionych grzbietami do siebie mogła oznaczać dwa horyzonty - wschodni i zachodni - a więc cykl słońca i porządek czasu. Z kolei boginie o lwich cechach, takie jak Sachmet, łączyły niszczącą siłę z ochroną władcy. W Indiach lew pojawia się zarówno w sztuce buddyjskiej, jak i hinduistycznej, a szczególną rolę pełni jako zwierzę tronowe i królewski emblemat.

W Chinach klasyczne lwy strażnicze, znane na Zachodzie jako foo dogs, w rzeczywistości nie są psami. To stylizowane lwy opiekuńcze, obecne przy wejściach do pałaców, grobowców, urzędów i świątyń od czasów dynastii Han, a szeroko rozpowszechnione później. W Japonii ich odpowiednikiem są komainu, choć tam para strażników bywa mieszana formalnie i nie zawsze odpowiada chińskiemu wzorcowi jeden do jednego.

Krąg kulturowy	Główne znaczenie lwa	Typowe użycie
Egipt	słońce, ochrona, horyzont, moc królewska	świątynie, grobowce, przedstawienia bóstw
Europa średniowieczna	władza, męstwo, prestiż rodowy	herby, pieczęcie, rzeźba architektoniczna
Chiny	ochrona przed złem, straż porządku	pary figur przed wejściami
Japonia	straż sakralna i ochronna	chramy, świątynie, bramy

Dlaczego lew łączy się ze słońcem i znakiem zodiaku?

Powiązanie lwa ze słońcem jest bardzo stare i ma charakter symboliczny, a nie zoologiczny. Wynika z przypisywania mu królewskości, blasku, dominacji i energii życiowej.

W astrologii zachodniej Lew to piąty znak zodiaku, tradycyjnie rządzony przez Słońce i przypisany żywiołowi ognia. Nie należy jednak mieszać astrologicznego znaku Lwa z całym historycznym dziedzictwem symbolu zwierzęcia. Astrologia przejęła część starszych skojarzeń, ale ich nie wyczerpuje.

Jak lew pojawia się w mitach i sztuce symbolicznej?

Lew bardzo często wchodził w skład istot hybrydycznych i figur granicznych. Oznaczało to, że jego siłę uznawano za na tyle wyjątkową, iż nadawano ją również stworzeniom mitycznym.

Lwie elementy mają między innymi sfinks i gryf, choć każdy z tych motywów ma własną historię i nie powinien być wrzucany do jednego worka. Sfinks egipski i grecki różnią się funkcją oraz znaczeniem, a gryf łączy cechy lwa i orła, czyli dwóch zwierząt królewskich w porządku lądowym i powietrznym. To zestawienie nie było przypadkowe - miało podkreślać pełnię mocy, czujność i zwierzchność.

Jakie są najczęstsze uproszczenia dotyczące symbolu lwa?

Najczęstszy błąd polega na sprowadzaniu symboliki lwa wyłącznie do odwagi. W rzeczywistości jego znaczenia są szersze i obejmują ochronę, królewskość, prawo, słońce, straż progów oraz autorytet religijny.

Drugim częstym uproszczeniem jest traktowanie wszystkich azjatyckich figur lwów jako tego samego motywu. Chińskie lwy strażnicze, japońskie komainu, egipskie lwy solarne i europejskie lwy heraldyczne należą do różnych tradycji. Różnią się stylem, funkcją i zapleczem religijnym.