Symbol Lilith

Symbol Lilith używany w astrologii nie oznacza żadnego ciała niebieskiego. Jest to punkt geometryczny: najdalsze miejsce orbity Księżyca względem Ziemi. Nie ma tam nic, co dałoby się zobaczyć przez teleskop, a mimo to punkt ten dostał własny znak i rozbudowaną interpretację.

Czym jest symbol Lilith?

Znak Lilith przedstawia czarny, wypełniony sierp księżyca wsparty na krzyżyku, przypominający odwrócony symbol Wenus z półksiężycem zamiast okręgu. W astrologii oznacza tak zwany Czarny Księżyc.

Sam znak jest współczesny i wszedł do użycia wraz z upowszechnieniem się tego punktu w praktyce astrologicznej XX wieku. Nie ma związku z żadnym dawnym znakiem magicznym ani z ikonografią postaci Lilith.

Trzy różne Lilith w astrologii

Nazwa bywa używana wobec trzech różnych rzeczy i to jedno z głównych źródeł zamieszania.

Nazwa	Czym jest	Status
Czarny Księżyc Lilith	Apogeum orbity Księżyca, punkt matematyczny	Najczęściej używana
Asteroida Lilith	Planetoida numer 1181, odkryta w 1927 roku	Realne ciało niebieskie
Ciemny Księżyc Lilith	Domniemany drugi księżyc Ziemi	Nie istnieje

Trzeci wiersz wymaga komentarza. Hipotezę o drugim księżycu Ziemi ogłosił na początku XX wieku Georg Waltemath, a obserwacje astronomiczne jej nie potwierdziły, więc obiekt ten nie istnieje. Część astrologów mimo to posługuje się tą nazwą, co dodatkowo miesza pojęcia.

Czym jest apogeum orbity

Warto wyjaśnić sam mechanizm, bo bez tego znaczenie przypisywane temu punktowi trudno umieścić w kontekście.

Księżyc krąży wokół Ziemi po elipsie, a nie po okręgu, więc raz jest bliżej, raz dalej. Punkt największego oddalenia nosi nazwę apogeum, a sama elipsa powoli się obraca, więc położenie tego punktu przesuwa się względem gwiazd i wykonuje pełny obieg w około dziewięć lat.

Astrologia interpretuje więc nie obiekt, tylko miejsce, w którym Księżyc jest najdalej, i to dystansowanie stanowi rdzeń przypisywanych temu punktowi znaczeń. W tym samym systemie funkcjonuje zresztą więcej punktów obliczeniowych, między innymi węzły księżycowe.

Skąd wzięła się postać Lilith

Sama postać jest znacznie starsza od astrologicznego punktu i ma złożoną historię, wartą rozdzielenia na warstwy.

Najstarsza warstwa to mezopotamskie lilitu, czyli klasa demonów nocy związanych z wiatrem, chorobą i zagrożeniem dla połogów. Sam rdzeń wiąże się z akadyjskim słowem oznaczającym wiatr, a nie z hebrajskim słowem noc, choć podobieństwo brzmienia sprzyjało skojarzeniu.

W Biblii hebrajskiej imię to pojawia się jeden raz, w Księdze Izajasza, w opisie spustoszonego kraju zamieszkanego przez dzikie zwierzęta. Opowieść o Lilith jako pierwszej żonie Adama, która odmawia mu posłuszeństwa i odchodzi, pochodzi dopiero z „Alfabetu Ben Syracha”, tekstu datowanego między VIII a X wiekiem naszej ery. Jest to więc źródło średniowieczne, a nie biblijne.

Co przypisuje się temu punktowi

Interpretacje astrologiczne krążą wokół kilku powiązanych tematów i są dość zgodne między szkołami.

• to, co w sobie odrzucamy albo ukrywamy przed otoczeniem,
• obszar wstydu i niewygodnej prawdy o własnych potrzebach,
• opór wobec podporządkowania się cudzym oczekiwaniom,
• siła, która pojawia się po odzyskaniu tej odrzuconej części,
• tematy związane z autonomią, zwłaszcza w relacjach.

Warto podkreślić, że jest to warstwa interpretacyjna, a nie ustalenie. Położenie apogeum da się obliczyć z dużą dokładnością, natomiast związek między tym punktem a czymkolwiek w życiu człowieka nie został wykazany w badaniach.

Lilith we współczesnej kulturze

Postać przeszła w XX wieku wyraźną przemianę i to ona tłumaczy dzisiejszą popularność tego symbolu.

Z demona zagrażającego niemowlętom stała się figurą kobiecej niezależności, przywoływaną w literaturze, sztuce i publicystyce feministycznej. Kluczowy okazał się tu element opowieści ze średniowiecznego tekstu: odmowa podporządkowania się i odejście z własnej woli.

Zmiana ta jest sama w sobie ciekawym przykładem tego, jak działa symbol. Ta sama opowieść czytana w innej epoce zmieniła znak z ujemnego na dodatni, choć tekst pozostał dokładnie ten sam.