Symbole adwentowe – co oznaczają?

Święta Bożego Narodzenia łączą się z wieloma tradycjami, zarówno religijnymi, jak i świeckimi, dzięki którym możemy poczuć magię świąt na wiele dni przed ich faktycznym nadejściem. Zakorzenione w naszej kulturze tradycje obarczone są wieloma symbolami i odniesieniami do Biblii. Przedstawiamy najpopularniejsze adwentowe symbole i tłumaczymy, co oznaczają.

Historia i pochodzenie adwentu

Adwent to czas oczekiwania na wtórne nadejście Jezusa Chrystusa, a także upamiętnienie jego pierwszego wcielenia, z powodu którego dziś obchodzi się święta Bożego Narodzenia. Adwent jest jednocześnie rozpoczęciem roku liturgicznego. Kolorem adwentu jest fiolet. Od początku adwentu do 16 grudnia oczekuje się na powtórne nadejście Jezusa, natomiast od 16 do 24 grudnia jest czas na bezpośrednie przygotowywanie się do Bożego Narodzenia.

Adwent istnieje właściwie tak długo, jak istnieje tradycja obchodzenia świąt Bożego Narodzenia. Synod z 380 roku zalecał wiernym codzienną modlitwę o charakterze pokutnym od 17 grudnia do 6 stycznia. Ascetyzm adwentowy był popularny w liturgii hiszpańskiej i galicyjskiej. Rzym dopiero w VI wieku wprowadził adwent jako radosne oczekiwanie na nadejście Jezusa. Papież Grzegorz Wielki zarządził czterotygodniowy, ujednolicony adwent a poprzez połączenie tradycji galicyjskich i rzymskich powstała dzisiejsza oprawa liturgiczna. Z ascetycznych elementów został jedynie kolor fioletowy.

Warto pamiętać, że nie tylko Kościół Katolicki obchodzi adwent, ale także Kościół Ewangelicki praktykuje tę tradycję. Symbole adwentu w obu tych wspólnotach są podobne, a ich znaczenia się przenikają.

Wieniec adwentowy

Wieniec stworzony ze szlachetnych gatunków drzew iglastych, w którym widnieją cztery świece to symbol jedności rodziny, która przygotowuje się do świąt Bożego Narodzenia. W pierwszą niedzielę adwentową podczas wspólnej modlitwy odpalana jest jedna świeca, a w każdym kolejnym dołączają do niej następne. Na koniec adwentu palą się wszystkie cztery. W domu świece odpala się także do wspólnego posiłku lub po prostu przy wspólnym spotkaniu. Wieńce adwentowe są również częścią obrządków adwentowych w kościołach. Świece mogą być w kolorach adwentu, czyli I, II i IV fioletowa a III różowa. Zieleń (zobacz: kolor zielony) wieńca to życie, kształt okręgu- nieskończoność Boga, który nie ma początku ani końca, a światło świec to nadzieja.

Każda z 4 świec niesie za sobą inną wartość, o którą modlą się czekający na święta:

• I świeca to świeca pokoju (zobacz: symbole pokoju), symbolizuje przebaczenie Boga wobec grzechu popełnionego przez Adama i Ewę.
• II świeca to symbol wiary - wiary Narodu Wybranego w dar Ziemi Obiecanej.
• III świeca - miłość. Upamiętnia przymierze króla Dawida z Bogiem.
• IV świeca to nadzieja. Symbolizuje nauki proroków o przybyciu na świat Mesjasza.

Kalendarz adwentowy

Kalendarz adwentowy jest sposobem rodzin na odliczanie czasu od początku adwentu (dzisiaj najczęściej od 1 grudnia) do wigilii Bożego Narodzenia. Symbolizuje radosne oczekiwanie na przyjście na świat Mesjasza i pozwala dobrze się do niego przygotować. Zwyczaj ten jest zaczerpnięty od XIX wiecznych luteran. Wypełnieniem kalendarza adwentowego mogą być ilustracje związane z adwentem, fragmenty Biblii, ozdoby choinkowe czy słodycze.

Lampion adwentowy

Lampion na planie czworoboku z biblijnymi witrażami kojarzy się głównie z uczestnikami rorat. Przez pierwszą część mszy rozjaśnia wnętrze pogrążonego w ciemności kościoła, symbolicznie wskazując Jezusowi drogę do serc wierzących. Jednakże lampion roratni to odwołanie do przypowieści z ewangelii św. Mateusza, w której jest mowa o roztropnych pannach czekających na Oblubieńca rozświetlających drogę lampionami.

Świeca roratnia

Roratka stanowi dodatkową świecę, którą zapala się podczas adwentu. Symbolizuje Matkę Boską. Jest biała bądź żółta przewiązana białą lub niebieską wstążką oznaczającą niepokalane poczęcie Maryi. Mówi o światłości, jaką jest Jezus, a jaką Maryja niesie światu.

Świeca to także symbol chrześcijanina. Wosk oznacza ciało, knot duszę a płomień Ducha Świętego, którego wierzący w sobie nosi.

Wędrująca figura Matki Bożej

Zwyczaj istniejący w wielu parafiach, choć przyszedł do nas z Niemiec. Polega na przyjmowaniu figurki Maryi na jeden dzień do domu. Zwykle dostaje ją dziecko wylosowane przez księdza w czasie rorat. Jest to forma gratyfikacji dzieci za uczestnictwo w roratach i czynne dzielenie się swoimi dobrymi uczynkami ze światem (dziecko losuje się na podstawie karteczki z dobrymi uczynkami, składanymi w koszyku w kościele).

Po przyniesieniu figurki do domu cała rodzina powinna oddać się domowej liturgii, śpiewaniu religijnych pieśni i oprawianiu różańca.

Roraty - poranne msze adwentowe

Roraty to msze święte odprawiane w adwencie ku czci Maryi, tradycyjnie bardzo wcześnie rano, jeszcze przed wschodem słońca. Nazwa pochodzi od łacińskich słów pieśni rozpoczynającej liturgię: „Rorate coeli, desuper”, czyli „Niebiosa, spuśćcie rosę”.

Pora tych mszy nie jest przypadkowa - ciemność panująca w kościele o świcie symbolizuje świat pogrążony w mroku przed przyjściem Chrystusa, a wschodzące słońce zapowiada nadejście Światłości. Wierni przychodzą na roraty z lampionami i świecami, którymi rozświetlają pierwszą część nabożeństwa. Dla dzieci udział w roratach jest często połączony ze zbieraniem symbolicznych serduszek lub karteczek z dobrymi uczynkami.

Kolory adwentu - fiolet i róż

Podstawowym kolorem szat liturgicznych w adwencie jest fiolet. Oznacza on pokutę, nawrócenie, umartwienie i czas oczekiwania - te same treści niesie też fiolet w Wielkim Poście. Fioletowe bywają również dekoracje kościołów i trzy z czterech świec na wieńcu.

Wyjątkiem jest trzecia niedziela adwentu, zwana Niedzielą Gaudete (z łaciny „radujcie się”). Kapłan może wtedy zamienić fioletowy ornat na różowy, a na wieńcu zapala się różową świecę. Róż to kolor przejściowy między fioletem a bielą - wyraża, że pokuta ustępuje miejsca radości, bo Boże Narodzenie jest już blisko.

Trzeci kolor adwentu to zieleń gałązek wieńca, oznaczająca życie i nadzieję. W niektórych rodzinach na środku wieńca umieszcza się dodatkowo białą świecę Chrystusa, zapalaną dopiero w Wigilię.

Kiedy zaczyna się adwent i ile trwa?

Adwent rozpoczyna się w czwartą niedzielę przed Bożym Narodzeniem, czyli w praktyce między 27 listopada a 3 grudnia - data zmienia się co roku. Kończy się 24 grudnia wraz z zapadnięciem zmroku, gdy rozpoczyna się wigilia Bożego Narodzenia. Adwent trwa więc od 22 do 28 dni, a nie równe cztery tygodnie.

Pierwsza niedziela adwentu jest jednocześnie początkiem nowego roku liturgicznego w Kościele. Cały okres dzieli się na dwie części: do 16 grudnia akcent położony jest na oczekiwanie powtórnego przyjścia Chrystusa, a od 17 do 24 grudnia - na bezpośrednie przygotowanie do świąt narodzenia.

Cztery świece adwentowe - druga interpretacja

Poza przypisaniem świec do wydarzeń biblijnych funkcjonuje też szeroko rozpowszechnione, prostsze odczytanie. Według niego kolejne świece na wieńcu oznaczają:

• pierwsza - nadzieję
• druga - pokój
• trzecia (różowa) - radość, stąd jej związek z Niedzielą Gaudete
• czwarta - miłość

Obie tradycje wzajemnie się nie wykluczają - w praktyce zależą od parafii i rodzinnego zwyczaju. Świece zapala się kolejno, po jednej w każdą niedzielę adwentu, tak by w ostatnim tygodniu paliły się wszystkie cztery.