Oznaczenia Kompasu

Kompas jest jednym z elementów niezbędnego wyposażenia każdego turysty, który decyduje się na wyprawę z mapą po obcym miejscu. Ułatwia orientację w terenie dzięki wskazywaniu kierunków świata za pomocą magnetycznej igły zawieszonej w płynie negującym drgania i zwiększającym precyzję wskazywania drogi. Podstawowymi oznaczeniami kompasu są litery: N, S, E oraz W, mogą również występować NE, NW, SE oraz SW. Co one oznaczają?

Co to jest kompas?

Kompas jest urządzeniem nawigacyjnym, które zbudowane jest ze szklanego lub syntetycznego cylindra, najczęściej wypełnionego olejem lub alkoholem. W jego środku znajduje się igła magnetyczna, czyli wąski i lekki magnes, który często posiada jedno ramię innej barwy (najczęściej jedna połowa jest biała, co oznacza południe, zaś druga - czerwona, wskazująca północ). Można podzielić je na podstawie ich budowy lub przeznaczenia. Pod względem budowy dzielą się na kompasy płytkowe (albo mapowe) lub na kompasy pudełkowe. Ze względu na przeznaczenie - na kompas turystyczny (najpopularniejsze), wojskowe oraz żeglarskie (łodziowe).

Do czego służy kompas i kiedy warto po niego sięgnąć?

Kompas służy do nawigowania się w terenie, w połączeniu z mapą może doprowadzić osobę, która potrafi się posługiwać tymi dwoma przedmiotami bezpiecznie do celu, a nawet oszacować, ile będzie wynosić droga. Ma pomóc w wyznaczeniu lub odnalezieniu trasy poprzez określenie kierunków świata (zobacz: Róża Wiatrów).

Jakie oznaczenia znajdują się na kompasie?

Oznaczenia kompasu to cztery główne kierunku świata i cztery pośrednie na okrągłej tarczy kompasu. Symbolizowane są one przez pierwsze litery nazw kierunków świata w języku angielskim. Do głównych kierunków świata zalicza się:

• Północ - N (north) - znajduje się na górze kompasu, zwykle ma również odmienną kolorystykę od innych kierunków.
• Południe - S (south) - zlokalizowana jest na dole kompasu, po przeciwnej stronie od północy.
• Wschód - E (east) - oznaczenie znajduje się po prawej stronie kompasu
• Zachód - W (west) - znajduje się naprzeciwko wschodu, pomiędzy północą a południem

Pośrednie kierunki świata oznaczone są zwykle mniejszymi literami, na niektórych kompasach mogą nie występować. Są to:

• Północny wschód - NE (north east) - znajduje się pomiędzy północą a wschodem.
• Południowy wschód - SE (south east) - zlokalizowany pomiędzy południem a wschodem
• Południowy zachód - SW (south west) - znajduje się pośrodku odległości od południa i zachodu
• Północny zachód - NW (north west) - ma miejsce między północą a zachodem

Dlaczego kompas nie wskazuje prawdziwej północy?

To najważniejsza rzecz, którą trzeba wiedzieć przy posługiwaniu się kompasem w terenie - i jednocześnie najczęściej pomijana.

Igła kompasu wskazuje północ magnetyczną, a nie geograficzną. Te dwa punkty nie pokrywają się ze sobą: biegun magnetyczny leży w innym miejscu niż biegun geograficzny i w dodatku nieustannie się przemieszcza o kilkadziesiąt kilometrów rocznie.

Różnicę między tymi kierunkami nazywa się deklinacją magnetyczną. Jej wartość zależy od miejsca na Ziemi - w Polsce wynosi obecnie kilka stopni na wschód, ale w innych rejonach świata może sięgać kilkunastu, a nawet kilkudziesięciu stopni.

Dla krótkiego spaceru różnica jest nieistotna, ale przy dłuższej marszrucie ma znaczenie. Błąd jednego stopnia na dystansie kilometra oznacza około siedemnastu metrów zejścia z kursu, a przy kilku stopniach i kilku kilometrach można minąć cel o kilkaset metrów.

Dlatego na mapach turystycznych i topograficznych podaje się wartość deklinacji dla danego obszaru wraz z rokiem pomiaru. Lepsze kompasy pozwalają wprowadzić tę poprawkę na stałe, przekręcając skalę względem obudowy.

Azymut, czyli jak wyznaczyć kierunek marszu

Same litery na tarczy to dopiero początek - w praktyce korzysta się przede wszystkim ze skali stopniowej, która otacza tarczę kompasu.

Azymut to kąt między kierunkiem północnym a obranym kierunkiem marszu, mierzony zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Skala biegnie od 0 do 360 stopni, przy czym warto zapamiętać cztery podstawowe wartości:

• 0 lub 360 stopni - północ,
• 90 stopni - wschód,
• 180 stopni - południe,
• 270 stopni - zachód.

Posługiwanie się azymutem ma jedną wielką zaletę: pozwala trzymać kurs nawet wtedy, gdy nie widać żadnych punktów orientacyjnych - w gęstym lesie, we mgle albo po zmroku.

Warto też znać pojęcie azymutu powrotnego, czyli kierunku odwrotnego do obranego. Oblicza się go, dodając do azymutu 180 stopni albo odejmując tę wartość, jeśli wynik przekroczyłby pełny okrąg. To podstawowa umiejętność pozwalająca wrócić tą samą drogą.

Na koniec uwaga praktyczna: kompas jest wrażliwy na metal i pola magnetyczne. Telefon, latarka czołowa, klamra paska czy stalowa konstrukcja mogą zafałszować wskazanie o kilkanaście stopni, dlatego pomiar warto wykonywać z dala od takich przedmiotów.