I Ching – księga przemian – Starożytna chińska księga wróżb

Kilka tysięcy lat temu chińscy wróżbici przepowiadali przyszłość poprzez obserwacje zjawisk przyrody. Badali oni znaki oraz wzory występujące na przykład w roślinności czy przelatujących stad ptaków. Po jakimś czasie wszystkie te metody oraz obserwacje zostały zebrane w całość w jeden z najstarszych chińskich tekstów klasycznych  o nazwie I Ching (Księga przemian) lub Yijing, którego to używano do wróżb (bibliomancja - czyli sztuka wróżenia przy użyciu świętych ksiąg).

Strona ze starej księgi przemian - z dynastii Song (ok. 1100 r.)

Księga przemian składa się z 64 rozdziałów, w każdym znajduje się wykładnia symbolicznego znaku określanego jako heksagram (nie mylić z heksagramem Gwiazdą Dawida!!!), jest to figura złożona z sześciu linii poziomych. Linia może być ciągła (twarda) albo pośrodku przerwana (miękka).

Razem z liczącą tysiąclecia historią tej księgi idą zgromadzone w niej komentarze i interpretacje (każdego symbolu - heksagramu). I Ching jest wpływowym tekstem czytanym na całym świecie, stanowiącym inspirację dla religii, filozofii, literatury i sztuki. Jest także księgą kanoniczną taoizmu i konfucjanizmu.

Heksagramy oraz trygramy

Każdy heksagram składa się z dwóch części, dolnej i górnej zwanych trygramami (chiń. gua). Ponieważ zaledwie osiem trygramów (Bagua) wystarczy do zbudowania 64 heksagramów, taoizm religijny przypisywał Bagua wielkie znaczenie. Z kolei linie przerywane  i ciągłe symbolizowały odpowiednio dwa podstawowe pierwiastki chińskiej kosmologii - yin yang.

Yang = Linia ciągła (__)

Yin = Linia przerywana (-)

Sposoby wróżenia

Najpowszechniejszą formą wróżenia z księgi przemian jest rekonstrukcja metody opisanej w Zapiskach historycznych z I wieku p.n.e.

Na podstawie opisu z Zapisków historycznych neokonfucjański Zhu Xi zrekonstruował metodę wróżenia z łodygi krwawnika, która jest nadal stosowana na Dalekim Wschodzie. Inna metoda wróżenia, wykorzystująca monety (np. przy rzucie - Orzeł = Yang; Reszka = Yin), stała się szeroko stosowana w dynastii Tang i jest obecnie nadal używana. W okresie nowożytnym pojawiły się również alternatywne metody, takie jak wyspecjalizowane kości i kartomancja.

Ciekawostki

Flaga Korei południowej - Widoczne trygramy oraz Yin Yang

• Trygramy pojawiają się we fladze Korei Południowej
• I Ching (księga przemian) pojawia się w powieści Philipa K. Dicka Człowiek z Wysokiego Zamku (1962), będącej historią alternatywną, w której Trzecia Rzesza i Japonia wygrały II wojnę światową. Bohaterowie korzystają z księgi, podejmując w oparciu o nią ważne decyzje, co ma być wpływem kulturowym zwycięskiej Japonii.

8 trygramów - lista

Trygram	Nazwa	Natura	Kierunek	Czakra	Znaczenie
	乾 Qian	天 Niebo	西北 NW	Czakra korony	Aktywna energia, niebo.
	兌 Dui	泽 Bagno	西 W	Czakra trzeciego oka	Radość, zadowolenie, stagnacja.
	離 Li	火 Ogień	南 S	Czakra serca	Szybki ruch, blask, słońce.
	震 Zhen	雷 Grom	東 E	Czakra gardła	Żar, rewolucja, podział.
	巽 Xun	風 Wiatr	東南 SE	Czakra sakralna	Łagodne przenikanie, giętkość.
	坎 Kan	水 Woda	北 N	Czakra splotu słonecznego	Niebezpieczeństwo, rwąca rzeka, otchłań, księżyc
	艮 Gen	山 Góra	東北 NE	Czakra podstawy	Nieruchomość, bezruch.
	坤 Kun	地 Ziemia	西南 SW	Bindu	Energia pasywna, płodna.

64 Heksagramy - lista

Heksagram Numer	Obraz	Nazwa	Wariacje	Wewnętrzny (dolny) trygram	Zewnętrzny (górny) trygram
Heksagram 1		乾 (qián) , „Siła”	„kreatywny”, „moc działania”, „klucz”, „bóg”	☰ (乾 qián) siła = (天) niebo	Taki sam
Heksagram 2		坤 (kūn), „Pole”	„otwarty”, „przyzwolenie” oraz „przepływ”	☷ (坤 kūn) pole = (地) ziemia	Taki sam
Heksagram 3		屯 (chún), „Kiełkowanie”	„trudności na początku”, „gromadzenie wsparcia”, „robienie zapasów”.	☳ (震 zhèn) wstrząs = (雷) grom	☵ (坎 kǎn) otchłań = (水) woda
Heksagram 4		蒙 (méng), „Oskrzydlający”	„młodzieńcza głupota”, „świeży strzał/ogień”, „odkrywający”	☵ (坎 kǎn) otchłań = (水) woda	☶ (艮 gèn) ograniczenie = (山) góra
Heksagram 5		需 (xū), „Przystępujący”	„czekający”, „wilgotny”, „przybywający”	☰ (乾 qián) siła = (天) niebo	☵ (坎 kǎn) otchłań = (水) woda
Heksagram 6		訟 (sòng), „Kłócący się”	„konflikt”, „proces (sądowy)”	☵ (坎 kǎn) otchłań = (水) woda	☰ (乾 qián) siła = (天) niebo
Heksagram 7		師 (shī), „Przewodzący, przewodniczący”	„armia”, „oddziały”	☵ (坎 kǎn) otchłań =(水) woda	☷ (坤 kūn) pole = (地) ziemia
Heksagram 8		比 (bǐ), „Grupujący”	„trzymać razem”, „przymierze”	☷ (坤 kūn) pole = (地) ziemia	☵ (坎 kǎn) otchłań = (水) woda
Heksagram 9		小畜 (xiǎo chù), „Kumulujący maluczkich”	„ujarzmiająca siła maluczkich”, „małe żniwo”	☰ (乾 qián) siła = (天) niebo	☴ (巽 xùn) grunt = (水) wiatr
Heksagram 10		履 (lǚ), „Stąpający”	„przeprowadzający”, „trwający”	☱ (兌 duì) otwarty = (澤) bagno	☰ (乾 qián) siła = (天) niebo
Heksagram 11		泰 (tài), „Przenikający/owładający/rozchodzący”	„pokój”, „wspaniałość”	☰ (乾 qián) siła = (地) niebo	☷ (坤 kūn) pole = (水) ziemia
Heksagram 12		否 (pǐ), „Obstrukcja”	„zastój”, „kobieta”	☷ (坤 kūn) pole = (地) ziemia	☰ (乾 qián) siła = (天) niebo
Heksagram 13		同人 (tóng rén), „Pojednujący ludzi”	„zgoda z ludźmi”, „gromadzenie ludzi”	☲ (離 lí) blask = (火) ogień	☰ (乾 qián) siła = (天) niebo
Heksagram 14		大有 (dà yǒu), „Wielkie posiadanie”	„posiadanie w ogromnej mierze”, „wielka posesja”	☰ (乾 qián) siła = (天) niebo	☲ (離 lí) blask = (火) ogień
Heksagram 15		謙 (qiān), „Korzący”	„skromność”	☶ (艮 gèn) ograniczenie = (山) góra	☷ (坤 kūn) pole = (地) ziemia
Heksagram 16		豫 (yù), „Utrzymujący”	„entuzjazm”, „nadmiar”	☷ (坤 kūn) pole = (地) ziemia	☳ (震 zhèn) wstrząs = (雷) grom
Heksagram 17		隨 (suí), „Podążający”	-	☳ (震 zhèn) wstrząs = (雷) grom	☱ (兌 duì) otwarte = (兌) bagno
Heksagram 18		蠱 (kŭ), „Psujący”	„pracuj nad tym, co zgniło”, „gałąź”	☴ (巽 xùn) grunt = (風) wiatr	☶ (艮 gèn) ograniczenie = (山) góra
Heksagram 19		臨 (lín), „Zbliżający”	„podchodzić”, „las”	☱ (兌 duì) otwarte = (澤) bagno	☷ (坤 kūn) pole = (地) ziemia
Heksagram 20		觀 (guān), „Oglądający”	„kontemplacja (widok)”, „szukać”	☷ (坤 kūn) pole = (地) ziemia	☴ (巽 xùn) grunt = (巽) wiatr
Heksagram 21		噬嗑 (shì kè), „Rozdzierające ugryzienie”	„przegryźć się”, „gryzący i żujący”	☳ (震 zhèn) wstrząs = (雷) grom	☲ (離 lí) blask = (火) ogień
Heksagram 22		賁 (bì), „Zdobiący”	„łaska/gracja”, „luksus”	☲ (離 lí) blask = (火) ogień	☶ (艮 gèn) granica = (山) góra
Heksagram 23		剝 (bō), „Zdzierający”	„rozdzielający”, „obdzierający ze skóry”	☷ (坤 kūn) pole = (地) ziemia	☶ (艮 gèn) ograniczenie = (山) góra
Heksagram 24		復 (fù), „Powracający”	„zwrot”	☳ (震 zhèn) wstrząs = (雷) grom	☷ (坤 kūn) pole = (地) ziemia
Heksagram 25		無妄 (wú wàng), „Bez zaangażowania”	„niewinność (niespodziewane)”, „zaraza”	☳ (震 zhèn) wstrząs = (雷) grom	☰ (乾 qián) siła = (天) niebo
Heksagram 26		大畜 (dà chù), „Wielce akumulujący”	„ujarzmiająca moc dla wielkich”, „wielkie gromadzenie”, „potencjalna energia”	☰ (乾 qián) siła = (天) niebo	☶ (艮 gèn) ograniczenie = (山) góra
Heksagram 27		頤 (yí), „Połykający”	„kąciki ust (karmienie)”, „szczęki”, „wygoda/bezpieczeństwo”	☳ (震 zhèn) wstrząs = (雷) grom	☶ (艮 gèn) ograniczenie = (山) góra
Heksagram 28		大過 (dà guò), „Wielce przekraczający/niezmierny”	„przewaga wielkich”, „wielce przewyższający”, „masa krytyczna.”	☴ (巽 xùn) grunt = (風) wiatr	☱ (兌 duì) otwarte = (澤) bagno
Heksagram 29		坎 (kǎn), „Otchłań”	„bezdenny (woda)”, „powtórzone wpadnięcie w pułapkę”	☵ (坎 kǎn) otchłań = (水) woda	Taki sam
Heksagram 30		離 (lí), „Blask”	„lgnięcie, ogień”, „sieć”	☲ (離 lí) blask = (火) ogień	Taki sam
Heksagram 31		咸 (xián), „Kojarzący/łączący”	„wpływ (dążący, zalecający się)”, „uczucia”	☶ (艮 gèn) ograniczenie = (山) góra	☱ (兌 duì) otwarte = (澤) bagno
Heksagram 32		恆 (héng), „Nieustawający”	„trwanie”, „stałość”	☴ (巽 xùn) grunt = (風) wiatr	☳ (震 zhèn) wstrząs = (雷) grom
Heksagram 33		遯 (dùn), „Wycofujący”	„odwrót”, „ulegający”	☶ (艮 gèn) ograniczenie = (山) góra	☰ (乾 qián) siła = (天) niebo
Heksagram 34		大壯 (dà zhuàng), „Wielce wzmacniający”	„moc wielkiego”, „ogromna dojrzałość”	☰ (乾 qián) siła = (天) niebo	☳ (震 zhèn) wstrząs = (雷) grom
Heksagram 35		晉 (jìn), „Prosperujący”	„postęp”	☷ (坤 kūn) pole = (地) ziemia	☲ (離 lí) blask = (火) ogień
Heksagram 36		明夷 (míng yí), “Zaciemniający światło”	„zraniona błyskotliwość” , „ukryta inteligencja”	☲ (離 lí) blask = (火) ogień	☷ (坤 kūn) pole = (地) ziemia
Heksagram 37		家人 (jiā rén), „Mieszkający ludzie”	„rodzina (klan)” ,”członkowie rodziny”	☲ (離 lí) blask = (火) ogień	☴ (巽 xùn) grunt = (風) wiatr
Heksagram 38		睽 (kuí), „Polaryzujący”	„przeciwieństwo”, „wypaczenie”	☱ (兌 duì) otwarte = (澤) bagno	☲ (離 lí) blask = (火) ogień
Heksagram 39		蹇 (jiǎn), „Utykający”	„obstrukcja”, „na nogach”	☶ (艮 gèn) ograniczenie = (山) góra	☵ (坎 kǎn) otchłań = (水) woda
Heksagram 40		解 (xiè), „Rozdzielający”	„dostarczenie” , „rozplątany”	☵ (坎 kǎn) otchłań = (水) woda	☳ (震 zhèn) wstrząs = (雷) grom
Heksagram 41		損 (sǔn), „Zanikający”	„malejący”	☱ (兌 duì) otwarte = (澤) bagno	☶ (艮 gèn) ograniczenie = (山) góra
Heksagram 42		益 (yì), „Powiększający”	„wzrost (zwiększać)”	☳ (震 zhèn) wstrząs = (雷) grom	☴ (巽 xùn) grunt = (風) wiatr
Heksagram 43		夬 (guài), „Dzielący”	„przełamywać (rezolutność)” , „rezolutność”	☰ (乾 qián) siła = (天) niebo	☱ (兌 duì) otwarte = (澤) bagno
Heksagram 44		姤 (gòu), „Kojarzący/łączący w pary”	„poznać się” , „spotkanie”	☴ (巽 xùn) grunt = (風) wiatr	☰ (乾 qián) siła = (天) niebo
Heksagram 45		萃 (cuì), „Skupiający”	„gromadzić” , „skończony”	☷ (坤 kūn) pole = (地) ziemia	☱ (兌 duì) otwarte = (澤) bagno
Heksagram 46		升 (shēng), „Pnący się”	„pchający w górę”	☴ (巽 xùn) grunt = (風) wiatr	☷ (坤 kūn) pole = (地) ziemia
Heksagram 47		困 (kùn), „Krępujący”	„opresja (wyczerpanie)” , „wplątany”	☵ (坎 kǎn) otchłań = (水) woda	☱ (兌 duì) otwarte = (澤) bagno
Heksagram 48		井 (jǐng), „Dążący do źródła”	„studnia”	☴ (巽 xùn) grunt = (風) wiatr	☵ (坎 kǎn) otchłań = (水) woda
Heksagram 49		革 (gé), „Obdzierający ze skóry”	„rewolucja (linienie)” , „uzda”	☲ (離 lí) blask = (火) ogień	☱ (兌 duì) otwarte = (澤) bagno
Heksagram 50		鼎 (dǐng), „Trzymający”	„kocioł”	☴ (巽 xùn) grunt = (風) wiatr	☲ (離 lí) blask = (火) ogień
Heksagram 51		震 (zhèn), „Wstrząs”	„rozbudzający (szok, wstrząs, grom)” „grom”	☳ (震 zhèn) wstrząs = (雷) grom	Taki sam
Heksagram 52		艮 (gèn), „Ograniczenie”	„bezruch, góra” , „ciągły”	☶ (艮 gèn) ograniczenie = (山) góra	Taki sam
Heksagram 53		漸 (jiàn), „Infiltrujący”	„rozwój (stopniowy proces)”, „wyprzedzenie, posunięcie naprzód”	☶ (艮 gèn) ograniczenie = (山) góra	☴ (巽 xùn) grunt = (風) wiatr
Heksagram 54		歸妹 (guī mèi), „Nawracający dziewicę”	„poślubienie dziewicy”, „powracająca dziewica, zwrócenie dziewicy”	☱ (兌 duì) otwarte = (澤) bagno	☳ (震 zhèn) wstrząs = (雷) grom
Heksagram 55		豐 (fēng), „Bycie w obfitości”	„mnóstwo, dodatek, obfitość”, „pełnia”	☲ (離 lí) blask = (火) ogień	☳ (震 zhèn) wstrząs = (雷) grom
Heksagram 56		旅 (lǚ), „Goszczący”	„tułacz”, „podróżujący”	☶ (艮 gèn) ograniczenie = (山) góra	☲ (離 lí) blask = (火) ogień
Heksagram 57		巽 (xùn), „Grunt”	„łagodny (penetrujący, wiatr)”, „kalkulacje, obliczenia”	☴ (巽 xùn) grunt = (風) wiatr	Taki sam
Heksagram 58		兌 (duì), „Otwarty”	„radosny, jezioro”, „uzurpacja”	☱ (兌 duì) otwarte = (澤) bagno	Taki sam
Heksagram 59		渙 (huàn), „Rozwiewający”	„rozproszenie (rozwiązanie, unieważnienie)”, „rozśrodkowanie, rozproszenie”	☵ (坎 kǎn) otchłań = (水) woda	☴ (巽 xùn) grunt = (風) wiatr
Heksagram 60		節 (jié), „Wyrażający, zrozumiały”	„ograniczenie”, „umiarkowanie”	☱ (兌 duì) otwarte = (澤) bagno	☵ (坎 kǎn) otchłań = (水) woda
Heksagram 61		中孚 (zhōng fú), „Wracający do środka”	„wewnętrzna prawda”, „centralny powrót”	☱ (兌 duì) otwarte = (澤) bagno	☴ (巽 xùn) grunt= (風) wiatr
Heksagram 62		小過 (xiǎo guò), „Nieznacznie wykraczający”	„przewaga małych”, „niewielkie przekroczenie”	☶ (艮 gèn) ograniczenie = (山) góra	☳ (震 zhèn) wstrząs = (雷) grom
Heksagram 63		既濟 (jì jì), „Już forsujący bród”	„po skończeniu”, „wykonany”	☲ (離 lí) blask = (火) ogień	☵ (坎 kǎn) otchłań = (水) woda
Heksagram 64		未濟 (wèi jì), „Jeszcze nie brodzący”	„przed ukończeniem”, „jeszcze nie ukończony”	☵ (坎 kǎn) otchłań = (水) woda	☲ (離 lí) blask = (火) ogień

Dlaczego heksagramów jest dokładnie 64?

Liczba heksagramów nie jest przypadkowa, lecz wynika wprost z matematyki. Każda z sześciu linii może przyjąć jeden z dwóch stanów - ciągły albo przerwany. Daje to dwa do potęgi szóstej, czyli 64 możliwe kombinacje. Z tego samego powodu trygramów, złożonych z trzech linii, jest dokładnie osiem.

Ta dwustanowa struktura sprawiła, że księga zainteresowała europejskich uczonych. Gottfried Wilhelm Leibniz dostrzegł w układzie heksagramów odpowiednik systemu dwójkowego, który sam opracowywał - linia ciągła odpowiada jedynce, przerwana zeru. Kilka wieków później Księgę przemian spopularyzował na Zachodzie Carl Gustav Jung, który napisał przedmowę do głośnego przekładu Richarda Wilhelma.

Warto pamiętać, że dla chińskiej tradycji Yijing nigdy nie był wyłącznie zbiorem wróżb. Komentarze narastały wokół niego przez stulecia i to właśnie z nich wyrosła znaczna część pojęć chińskiej filozofii.