Archanioł Chamuel

W 1533 roku Henryk Korneliusz Agryppa wydrukował tabelę, w której dziesięciu sefirom kabały przypisał dziesięć imion anielskich, a naprzeciw Gewury, sefiry surowości i sądu, postawił imię Camael. Cztery i pół wieku później ten sam anioł odpowiada w popularnych poradnikach za różową energię miłości, zgodę w rodzinie i odnajdywanie zgubionych rzeczy. Między tymi dwoma opisami nie znalazłem żadnego pośredniego ogniwa.

Czego o Chamuelu nie mówi Biblia

Z imienia Pismo Święte wymienia dwóch aniołów: Michała (Księga Daniela 10,13; Apokalipsa 12,7) i Gabriela (Daniel 8,16; Łukasz 1,26). Rafał dochodzi z Księgi Tobiasza, więc z ksiąg deuterokanonicznych, których kanon protestancki nie przyjmuje. Chamuela nie ma w żadnej z tych grup.

Nie ma go też w najstarszym znanym spisie siedmiu aniołów czuwających. Rozdział 20 Księgi Henocha podaje: Uriel, Rafael, Raguel, Michał, Saraqael, Gabriel, Remiel. Siódemka, którą w XVI wieku rozpowszechniał w Palermo i w Rzymie sycylijski duchowny Antonio del Duca, brzmiała: Michał, Rafał, Gabriel, Selafiel, Jehudiel, Barachiel, Uriel. Chamuela nie ma i tutaj, w odróżnieniu od archanioła Michała, który w każdym z tych zestawień stoi na pierwszym albo drugim miejscu.

Rok 1533 i najstarszy ślad, jaki udało mi się wskazać

Najstarszy druk, w którym to imię występuje w znaczeniu używanym do dziś, to De occulta philosophia libri tres Agryppy z Nettesheim, wydane w Kolonii w 1533 roku. W księdze drugiej, w rozdziale o liczbie dziesięć, Agryppa zbudował „skalę dziesiątki”: tabelę, w której każdej sefirze odpowiada imię Boże, chór anielski i jeden anioł z imienia. W wierszu Gewury stoi imię Boże Elohim Gibor, chór Mocy wraz z Serafinami i anioł Camael.

W wierszu najwyższej sefiry Keter stoi w tej samej tabeli Metattron, i to dobre porównanie: archanioł Metatron ma za sobą obszerną literaturę żydowską sprzed Agryppy, a Camael takiego zaplecza nie ma. Agryppa kompilował starszy materiał kabalistyczny, ale rękopisu, który przed 1533 rokiem sadza tego anioła przy Gewurze, nie umiem wskazać. Dlatego w tym tekście nie znajdziesz zdania „od wieków”.

Gewura, czyli przydział surowości

Gewura to piąta sefira na drzewie życia, po lewej stronie, nazywana też Pachad, czyli lęk. Odpowiada za ograniczenie, sąd i siłę, a w korespondencjach planetarnych przypisuje się jej Marsa. Anioł obsługujący tę sefirę jest z definicji aniołem ostrości, nie czułości.

Układ przetrwał w dziewiętnastowiecznej kabale hermetycznej. W tabelach korespondencji Hermetycznego Zakonu Złotego Brzasku przy Gewurze stoi archanioł zapisywany jako Khamael, z chórem Serafinów, i to z tych tabel imię weszło do dwudziestowiecznej literatury magicznej. Inne znaki z tego samego obiegu zebraliśmy w kategorii symbole okultystyczne.

Tradycja	Zapis imienia	Przydział	Najstarsze poświadczenie, jakie wskazałem
Kabała w ujęciu renesansowych humanistów	Camael	Sefira Gewura: surowość, sąd, Mars	Agryppa, De occulta philosophia, Kolonia 1533
Witraże anglikańskie	Chamuel	Jeden z czterech archaniołów pod Ukrzyżowaniem, w Birmingham anioł Graala	Okno Clayton & Bell w Brighton, 1862
Kabała hermetyczna Złotego Brzasku	Khamael	Gewura, chór Serafinów	Tabele korespondencji z końca XIX wieku
Nauki o siedmiu promieniach	Chamuel	Trzeci promień: miłość, kolor różowy	Materiały The Summit Lighthouse, 1986

Chamuel, Kamael, Khamael - skąd tyle wersji imienia?

Renesansowi drukarze zapisywali imiona anielskie bez ustalonej transkrypcji z hebrajskiego, więc w obiegu jest dziś cała rodzina form. Angielska Wikipedia prowadzi je pod jednym hasłem Camael, wymieniając Kamael, Khamuel, Camiel, Cameel i Camniel jako warianty tej samej postaci.

Z etymologią jest gorzej. Nauki o promieniach tłumaczą imię jako „ten, który szuka Boga”; krążą też glosy „surowość Boga” i „ten, który widzi Boga”, których nie umiem przypisać konkretnemu starszemu autorowi. Osobnym wątkiem jest Kemuel, odźwierny strzegący drogi na Sinaj, opisany jako zwierzchnik dwunastu tysięcy aniołów zniszczenia. Tę scenę przytacza Sabine Baring-Gould w Legends of Old Testament Characters z 1871 roku, powołując się na kompilację Jalkut Rubeni. Imiona są podobne, pierwsza spółgłoska inna, a dowodu na tożsamość obu postaci nie znalazłem.

Cztery rzeczy, które najczęściej myli się przy tym imieniu

• Chamuel i Samael to dwie różne postacie. Britannica opisuje Samaela jako właściwe imię szatana, anioła śmierci, męża Lilit i przeciwnika Michała, powiązanego z Marsem, lewą stroną i wtorkiem. Oba imiona zajmują ten sam marsowy przedział, stąd podmianki w zestawieniach, choć wymowa postaci jest przeciwna.
• Aniołem wtorku w grimuarach jest Samael. Heptameron przypisywany Piotrowi z Abano, znany z druku marburskiego z 1559 roku, oddaje wtorek Samaelowi, a Camaela nie wymienia wśród aniołów dni tygodnia wcale.
• Chamuel nie jest archaniołem uznanym imiennie przez Kościół katolicki. Dyrektorium o pobożności ludowej i liturgii z 2001 roku w punkcie 217 stwierdza, że praktyka nadawania imion świętym aniołom powinna być odradzana, z wyjątkiem Gabriela, Rafała i Michała, których imiona znajdują się w Piśmie.
• Słowo „archanioł” znaczy tu coś innego niż w teologii. W dziewięciu chórach anielskich Pseudo-Dionizego archaniołowie stoją na ósmym miejscu z dziewięciu. Agryppa posadził Camaela nad Mocami i Serafinami, czyli w zupełnie innym systemie klasyfikacji, a nie o siedem stopni wyżej w tym samym.

Witraż z Brighton i cztery archanioły pod krzyżem

Anglikańscy witrażyści z XIX wieku używali tego imienia bez wahania. Zachodnie okno kościoła St Michael and All Angels w Brighton wykonała w 1862 roku pracownia Clayton & Bell: u góry Ukrzyżowanie, niżej cztery archanioły, a jeden z nich ma podpis „Sanctus Chamuel”. W kościele St Martin in the Bull Ring w Birmingham Chamuel stoi obok Uriela; obecny witraż z 1954 roku powtarza zniszczony w czasie bombardowań projekt Hardman & Co. z 1875 roku.

Najciekawsze jest to, co Chamuel w Birmingham robi. Opisano go tam jako anioła Sangreala, czyli świętego Graala, podczas gdy Uriel obok niego odpowiada za konstelacje. Ani surowość, ani miłość, a trzecie zadanie.

Skąd wzięła się różowa energia miłości?

Przypisanie Chamuelowi miłości pochodzi z nauk o siedmiu promieniach, rozwijanych w Stanach Zjednoczonych przez organizację The Summit Lighthouse, założoną w 1958 roku przez Marka L. Propheta. W tym systemie Chamuel jest archaniołem trzeciego promienia miłości Bożej, jego barwą jest róż, jego żeńskim odpowiednikiem archeia o imieniu Charity, a jego siedzibę umieszczono nad Saint Louis w stanie Missouri i nazwano Świątynią Kryształowo-Różowego Płomienia. Najstarsze datowane teksty, jakie znalazłem w materiałach tej organizacji, to wykład Elizabeth Clare Prophet z 1986 roku i przesłanie z marca 1991 roku.

Z tego samego obiegu pochodzi dziś najpopularniejsza praktyka wiązana z tym imieniem: proszenie Chamuela o odnalezienie zgubionej rzeczy i o zgodę w relacjach. Zestawienie dat układa się w prostą obserwację. Odczyt „surowość” jest starszy od odczytu „miłość” o mniej więcej cztery i pół stulecia, a imię mogło zmienić przydział właśnie dlatego, że nie pilnował go żaden kanon. W tradycjach, które swoich list pilnują, Michał i Gabriel nie zmieniają zadań ani o jotę.

Przy każdym atrybucie przypisywanym Chamuelowi da się zadać trzy pytania: kto napisał to pierwszy, w którym roku i czy podaje źródło starsze od siebie. Przy różowym płomieniu odpowiedź brzmi: amerykańska organizacja religijna z drugiej połowy XX wieku. Przy Gewurze: renesansowy prawnik kompilujący kabałę dla łacińskiego czytelnika.