Archanioł Zadkiel

Na stronie amerykańskiej wspólnoty The Summit Lighthouse, założonej w sierpniu 1958 roku, Zadkiel ma podany adres: świątynię Oczyszczenia w sferze eterycznej nad wyspą Kubą. W polskich tekstach o tym archaniele Kuba zwykle wypada, a zostaje fioletowy płomień i zdanie, że „od wieków” wzywano go o przebaczenie. Ta jedna zniknięta wyspa opowiada właściwie całą historię tej postaci.

Czego o Zadkielu nie znajdziesz w Biblii

Pismo nie zna tego imienia w żadnej księdze. Z imienia wymienia dokładnie dwóch aniołów: Michała (Dn 10, 13; Ap 12, 7) i Gabriela (Dn 8, 16; Łk 1, 26). Trzeci, czczony liturgicznie Rafał, pochodzi z Księgi Tobiasza, więc z pism deuterokanonicznych, a nie z kanonu hebrajskiego.

Kościół zamknął tę listę bardzo wcześnie i zrobił to świadomie. Synod w Laodycei z 361 roku oraz synody rzymskie z 492 i 745 roku dopuszczały wyłącznie te trzy imiona, właśnie dlatego, że tylko te trzy można znaleźć w Piśmie. Reforma kalendarza z 14 lutego 1969 roku połączyła trzy osobne wspomnienia, Michała 29 września, Gabriela 24 marca i Rafała 24 października, w jedno święto 29 września. Zadkiela przy tym stole nigdy nie było, i to przez decyzję podjętą ponad tysiąc lat wcześniej. Szersze tło tego rozróżnienia opisuje tekst o tym, czym są archaniołowie.

Co właściwie znaczy to imię

Hebrajski rdzeń צדק (cedek) znaczy „sprawiedliwość”, „słuszność”, „to, co prostolinijne”. Dołożony do El, czyli „Bóg”, daje konstrukcję typu „Bóg jest moją sprawiedliwością” lub „sprawiedliwość Boża”. Tym samym rdzeniem zbudowane jest imię kapłana Sadoka z czasów Dawida oraz drugi członek imienia Melchizedek.

Imię Zadkiela mówi więc o sprawiedliwości, a cała współczesna popularność tej postaci opiera się na miłosierdziu i przebaczeniu. Przeskok nie wziął się z imienia, a z miejsca, które przypisano Zadkielowi na kabalistycznym drzewie sefirot: czwarta sefira nazywa się Chesed, czyli „życzliwość”, „łaskawość”. Teksty o „aniele miłosierdzia” cytują więc nazwę sefiry, nie etymologię imienia.

Nóż, którego Pismo nie wkłada mu do ręki

W ikonografii ezoterycznej Zadkiel pojawia się z nożem albo sztyletem. Powód jest jeden: część tekstów utożsamia go z aniołem, który w Rdz 22 zatrzymuje rękę Abrahama nad Izaakiem. Biblijna relacja mówi w tym miejscu po prostu „anioł Pana”, a inne tradycje wstawiają tam Michała albo Tadhiela. Atrybut, po którym najłatwiej rozpoznać Zadkiela, opiera się więc na utożsamieniu, którego sam tekst nie przeprowadza.

Najstarszym poświadczeniem imienia, które udało mi się obejrzeć na własne oczy, jest rycina Maartena de Vosa (1531-1603) z serii wydanej w Antwerpii przez Gerarda de Jode, zmarłego w 1591 roku. Zadkiel stoi na niej obok Peliela i Barikiela, a w tle widać ofiarowanie Izaaka. Odbitka należy do zbiorów Bibliotek Uniwersytetu w Lejdzie.

Czwarte miejsce na drzewie sefirot

Kabalistyczny schemat przypisuje każdej z dziesięciu sefir imię Boże, chór anielski i planetę. Chesed, czwarta sefira, dostaje planetę Jupiter i archanioła Cadkiela. Ta odpowiedniość jest realna, trzeba tylko wiedzieć, w czyich tablicach stoi.

W anglojęzycznych opracowaniach przypisanie Cadkiela do Chesed cytuje się za Israelem Regardie i Garethem Knightem, czyli za hermetyczną kabałą wyrosłą z Zakonu Złotego Brzasku, a nie za średniowiecznymi tekstami rabinicznymi. Słownikiem, z którego większość dzisiejszych list aniołów przepisuje milcząco, jest A Dictionary of Angels Gustava Davidsona z 1967 roku; to tam Zadkiel ma przypisaną czwartą pozycję wśród sefir. Samo przypisanie do chóru Dominacji jest starsze: Rijksmuseum przechowuje rycinę datowaną na lata 1574-1637 z podpisem na płycie „Dominationes Zadkiel”. Czy to samo zestawienie stoi już w trzech księgach De occulta philosophia Agrippy, wydanych w Kolonii w 1533 roku, nie udało mi się sprawdzić.

Dokładnie tą samą drogą, z pism kabalistycznych do europejskich symboli okultystycznych, a potem do internetu, przeszedł archanioł Metatron.

Postać	Najstarsze poświadczenie imienia	Status w Kościele
Michał	Księga Daniela, kanon hebrajski	czczony liturgicznie
Gabriel	Księga Daniela, Ewangelia Łukasza	czczony liturgicznie
Rafał	Księga Tobiasza, pisma deuterokanoniczne	czczony liturgicznie
Zadkiel	tradycja pozabiblijna; rycina sprzed 1591 roku, tablice kabalistyczne	bez wspomnienia w kalendarzu

Fioletowy płomień ma datę urodzenia

Najczęstsze skojarzenie z Zadkielem w polskim internecie jest jednocześnie najmłodszym elementem tej układanki. Da się je datować z dokładnością do roku.

• 1922 - powiązanie fioletowego światła z „siódmym promieniem” zostało sformułowane w pismach Alice A. Bailey, autorki z kręgu teozoficznego.
• sierpień-październik 1930 - Guy Ballard (1878-1939) opisuje spotkanie z postacią przedstawiającą się jako Saint Germain na górze Mount Shasta w Kalifornii. Po powrocie do Chicago zakłada z żoną Edną ruch „I AM”.
• 1932 - powstaje Saint Germain Foundation wraz z własnym wydawnictwem.
• 1934 - wychodzi Unveiled Mysteries pod pseudonimem Godfré Ray King. Fioletowy płomień pochłaniający staje się centralną praktyką ruchu.
• sierpień 1958 - Mark L. Prophet (1918-1973) zakłada The Summit Lighthouse. W nauczaniu tej wspólnoty Zadkiel jest archaniołem siódmego promienia, jego kolorem jest fiolet, jego „bliźniaczym płomieniem” Holy Amethyst, a siedzibą świątynia Oczyszczenia nad Kubą.
• 1974-1975 - Elizabeth Clare Prophet (1939-2009) ogłasza powstanie Church Universal and Triumphant i rozprowadza te treści na skalę światową.

Zadkiel wszedł w parę z fioletowym płomieniem najwcześniej po 1958 roku, w Stanach Zjednoczonych, w obrębie jednej wspólnoty religijnej. Ani Ballard, ani Bailey nie przypisują tego płomienia Zadkielowi.

Zadkiel, który wydawał almanach w wiktoriańskim Londynie

W XIX-wiecznej Anglii to imię nosił żywy człowiek, a przynajmniej jego pseudonim. Richard James Morrison (1795-1874), porucznik Royal Navy, od 1831 roku wydawał roczniki astrologiczne, najpierw jako The Herald of Astrology, potem pod nazwą, która przylgnęła na dobre: Zadkiel’s Almanac. W 1863 roku wygrał proces o zniesławienie przeciwko admirałowi Sir Edwardowi Belcherowi i dostał dwadzieścia szylingów odszkodowania.

Imię krążyło więc w angielskim okultyzmie jako rozpoznawalna marka wydawnicza sto lat przed tym, zanim ktokolwiek skojarzył je z fioletem.

Cztery rzeczy, które najczęściej się tu myli

Te same pomyłki wracają niemal w każdym polskim tekście o tej postaci.

• Zadkiel i Sachiel to w wielu tablicach dwa osobne imiona przypisane tej samej planecie. Jupiter dostaje raz jedno, raz drugie, zależnie od systemu. Łączenie ich w jedną postać jest późniejszym uproszczeniem.
• Autor Zadkiel’s Almanac był człowiekiem z Portsmouth, nie aniołem. Cytaty „Zadkiela” o wpływie planet pochodzą od Morrisona.
• Krąży twierdzenie, że Zadkiela wymienia Pseudo-Dionizy Areopagita w Hierarchii niebiańskiej z przełomu V i VI wieku. Nie znalazłem w tym traktacie żadnej listy siedmiu archaniołów z imionami; sam układ dzieli aniołów na dziewięć chórów.
• Fioletowy płomień nie jest elementem tradycji żydowskiej ani chrześcijańskiej. Jest praktyką dwudziestowiecznego ruchu Wniebowstąpionych Mistrzów z terenu Stanów Zjednoczonych.

Czy katolik może modlić się do Zadkiela?

Rozstrzygnięcie zapadło na synodzie rzymskim w 745 roku i nigdy nie zostało odwołane: kult publiczny przysługuje trzem aniołom wymienionym z imienia w Piśmie. Modlitwa do anioła bez imienia, w tym do własnego anioła stróża, nie była kwestionowana nigdy, bo nie wprowadza do kultu postaci spoza kanonu. Problem zaczyna się przy imieniu wziętym z tablic magicznych i z dwudziestowiecznych objawień prywatnych, które podaje się czytelnikowi jako element starej tradycji kościelnej.