Święto Środka Jesieni – chińska pełnia i legenda o bogini Chang’e

Święto Środka Jesieni wypada w 2026 roku w piątek 25 września, czyli dzień przed astronomiczną pełnią, która przypada 26 września o 18:50. Nie jest to błąd kalendarza, tylko skutek tego, że chiński miesiąc liczy się od doby nowiu, a nie od jego dokładnego momentu.

Kiedy i dlaczego akurat wtedy

Święto przypada piętnastego dnia ósmego miesiąca kalendarza chińskiego, który jest księżycowo-słoneczny. Data w kalendarzu gregoriańskim wędruje więc między 7 września a 8 października.

Rok	Data święta
2025	6 października
2026	25 września
2027	15 września

Sama nazwa jest opisem położenia w kalendarzu. Każda pora roku liczy trzy miesiące księżycowe, ósmy jest środkowym miesiącem jesieni, a piętnasty dzień jego środkiem, więc święto wypada dokładnie w połowie połowy. Tego samego dnia obchodzi się koreański Chuseok, japońskie Tsukimi i wietnamskie Tet Trung Thu.

Legenda o Chang’e

Opowieść związana z tym świętem istnieje w kilkunastu wariantach, często sprzecznych, a najbardziej rozpowszechniona wersja wygląda następująco.

Na niebie świeciło dziesięć słońc, które wypalały ziemię. Łucznik Hou Yi zestrzelił dziewięć z nich i w nagrodę otrzymał eliksir nieśmiertelności, wystarczający dla jednej osoby. Nie chciał go wypić, bo oznaczałoby to rozstanie z żoną, więc schował go w domu.

Dalszy ciąg różni się między wersjami i to jest w tej opowieści najciekawsze. W jednej Chang’e wypija eliksir, żeby nie dostał się w ręce złodzieja, w innej robi to z ciekawości, a w jeszcze innej zostaje do tego zmuszona. W każdej z nich unosi się na Księżyc i tam zostaje, a Hou Yi wystawia dla niej co roku ofiarę pod otwartym niebem.

Mit tłumaczy więc kilka rzeczy naraz: obecność postaci na Księżycu, zwyczaj składania ofiar pod gołym niebem oraz temat rozstania i tęsknoty, który jest osią całego święta.

Ciasteczka księżycowe

Najbardziej rozpoznawalnym elementem obchodów są okrągłe ciasta o średnicy kilku centymetrów, z gęstym nadzieniem i wytłoczonym wzorem na wierzchu.

Nadzienia bywają różne: pasta z czerwonej fasoli, z nasion lotosu, z ziaren sezamu, często z całym solonym żółtkiem kaczym w środku. To ostatnie ma znaczenie dość oczywiste, bo okrągłe i złote żółtko wyobraża pełnię.

Ciasteczka nie są przede wszystkim deserem, tylko darem. Wręcza się je rodzinie, sąsiadom i współpracownikom na kilka dni przed świętem, a sama wymiana jest ważniejsza od jedzenia. Kształt okrągły odsyła przy tym do pełni oraz do zjednoczenia rodziny, bo w chińskiej symbolice te dwie rzeczy są ze sobą związane.

Lampiony i podziwianie Księżyca

Wieczorem wystawia się lampiony, często papierowe i różnokolorowe, wieszane przed domami albo puszczane na wodę. W części regionów przyczepia się do nich zagadki do rozwiązania.

Drugim elementem jest samo patrzenie w Księżyc. Rodziny zbierają się na zewnątrz, jedzą razem i patrzą w górę, a osoby przebywające daleko od domu robią to samo, wiedząc, że bliscy patrzą w tę samą tarczę.

Ten motyw jest w całym święcie najmocniejszy i tłumaczy jego pozycję zaraz po Nowym Roku. Księżyc jest jedynym przedmiotem, który każdy widzi taki sam, niezależnie od tego, gdzie stoi, więc nadaje się na wspólny punkt lepiej niż cokolwiek innego.

Postacie na tarczy

Chang’e nie jest na Księżycu sama. Towarzyszy jej zając ubijający coś w moździerzu oraz, w części wersji, drwal skazany na wieczne ścinanie drzewa, które odrasta.

Zając jest najstarszym elementem tego zestawu i występuje w źródłach chińskich na długo przed pełnym ukształtowaniem legendy o Chang’e. Osobno omawiam, dlaczego akurat to zwierzę i dlaczego Europa widzi w tych samych plamach zupełnie co innego.

Wszystkie te postacie to interpretacje tego samego układu ciemnych plam, czyli mórz księżycowych. Zestawienie wersji z różnych kultur zebrałam w tekście o twarzy na Księżycu.